25 мая 2022 г.

Мы в соц сетях:



Қай сөзіңе сенейін, Қытай көрші!?

Құрметті менің оқырмандарым! Әр ұлттың арманының биік шыңы - өз мемлекетін құру. Жер бетінде 2000- нан аса (кейбір деректерде 3000-ға жуық) ұлттар мен ұлыстар бар екен. Ал мемлекет саны 200-ге жуық қана. Бұл дегеніміз өз мемлекетін құрып, егемен ер болып тұру бақыты Жер бетіндегі ұлтар мен ұлыстардың 10%-іне ғана бұйырған екен. Біз сондай бақыт бұйырған ұлттардың қатарындамыз.

«Үй сатып алма, көрші сатып ал» - деген бар. «Көрші ақысы, тәңір ақысы» деген, сыйластыққа, татулыққа шақырған нақыл сөзді де ұмытпаған жөн. Біз жас мемлекетпіз, сондықтан болашақтан күтер жақсылықтардан үмітіміз зор. Дегенмен, «Өткен шақсыз, келешек болмайтыны (Без прошлого, нет будущего)» да естен шығармаған абзал.

Біздің маңдайымызға екі алып елмен көрші болу жазылыпты. Ресейдің сыры бізге мәлім, бірнеше ғасыр бодан болдық. Ресей отарлауының ең басты зардабы - қазақылығымызды, тілімізді, ділімізді өз тұғырына қондыра алмай келеміз.

Ал енді Қытай туралы не білеміз? Шындап келгенде, ештеңе де білмейміз-ау деп ойлаймын. Қытай туралы біздің бүгінгі білгеніміз эйфорияға толы. Ол эйфорияның орындысы бар, орынсызы бар - оның байыбына барып жатқанымыз да шамалы.

Ал енді өткенге көз жүгіртсек, осы екі көршіміз Ұлы Тұранды (Үлкен Түркістанды) екіге бөліп, Қазақтың біртұтастығын бұзғанын білуіміз қажет. 1864 жылы 7 қазанда Шәуешек қаласында Ресей мен Қытай «Қытай-Ресей солтүстік-батыс шекараны белгілеу келісіміне» қол қояды. Екі жақтық келісім бойынша Ертіс өзенінен көлденеңдеп, Памирге дейін тартылған бұл шекара сызығы қазақ жерін де, елін де екіге бөлді.

Шәуешек декларациясында Ресей мен Қытай қазақдеген атау пайдаланбайды: «Осыдан кейін екі мемлекет осы белгіленген шекара маңындағы өңірлерде отырған малшыларға таласпау үшін осы келісім құжаттар бір-біріне тапсырған (күшіне енген) күннен бастап, олар бұрыннан бері қай жерде мал бағып отырған болса,сол жерде малдарын бағып отыра берулері керек. Олар сол ежелгі қоныстарда орнығып отырып, шаруашылықтарымен шұғылдана берулері үшін, жер қай мемлекетке бөлінсе, онда отырған адамдар жерімен қоса, сол мемлекеттің басқаруында болады» (ҚЭ, Т.—478б).

Осыдан 160 жыл бұрын бұл маңды ҚАЗАҚТАР мекендеген. Бірақ декларацияда ҚАЗАҚ деген сөзді малшылар деген ұғыммен қасақана алмастырған боп тұр.

Қытай көршіміздің бізге деген көзқарасы осы Шәуешек декларациясынан бері көп өзгере қоймаған сияқты. Қазақстан жеріне келген Қытай компанияларының кейбір өрескел қылықтары, біздің заңдарымызды аяқ асты етуі осының көрінісі болса керек.

Қытаймен «достық» біздің еліміздегі сыбайлас-жемқорлықтың кең етек алуына да тікелей әсер етіп отырған сияқты. Біздің елдегі әлі «буыны қата қоймаған» шенеуніктер қытайлықтардың «ыстық ықыластары» мен «шексіз жомарттығына, мейірбандықтарына» төтеп бере алмауда десем, қателеспейтін сияқтымын.

Менің ақын ағам қауіп қылғандай:
«Жемқорлар өзіміздің адамдар ғой,
Қытай келіп қалмасын басып елді» (Әбдібек Аралбайұлы 2019ж)

Ал енді, бүгінгі Қытайдың өзіндегі қазақтар мен басқа да мұсылман бауырларымызды тәрбиелеу лагерьлері деп аталатын түрмеге қамап, зорлықпен қытайландыру жұмыстары, тілінен, ділінен, дінінен күштеп ажырату саясатының негізіде сол Шәуешек декларациясы екені анық.

Біздің егемендік алып, терезесі тең көрші болғанымызға 30 жылдай уақыт болса да, шығыстағы көршіміздің бізге деген көзқарасы әлі сол қалпында, өзгермеген сияқты. Әйтпесе қытайдың зиялылары мен басшылары қазақтың біртұтас екенін, «тоғайдағы еліктің тұяғы қақсаса, қырдағы арқардың мүйізі сырқырайтынын» білмей отыр дейсіз бе? Ал мемлекетаралық келісім-шарттарда Қытай көршіміз стратегиялық әріптесіміз, досымыз.

Ресми құжаттарда әріптес, дос дегеніміз болмаса, осы көрші тарапынан шынайы дос көңілі көрінбейді. Құдайы көршіміз еді, болашаққа тату-тәтті, сыйластықпен барайық деген пиғыл жоқ бұл Қытайыңызда. Мектептегі оқулықтарында Қазақстан жерінің жартысына жуығы қытайдікі деп балаларын оқытып жатыр.

Біздің жерімізге көзін алартып, сол алакөз пиғылын өзінің жас ұрпағына сіңіріп, ресми құжаттарда бекітілген әріптестік және достық идеясына қарсы, қарама-қайшы тірлік жасауда. Сонымен, бұл көршіміздің бізге қатысты сөзі бір жақта, ісі бір жақта болып тұр. Сөзі мен ісі қабыспай тұрған көршімен риясыз дос болуға ешкімнің де құлқы бола қоймас.

Өзбек ағайындармен жақын тұратын оңтүстіктің қазақтарында – «Өзіңе өзің берік бол, қоңсыңды (көршіңді) ұры тұтпа», - деген нақыл сөз бар. Сөз басында айтып кеткен Қытай туралы біздің білетініміздегі эйфорияның бір көрінісі көршіміздің «ұлылығын» мойындап, төменшіктейтініміз.

«Ұлық болсаң, кішік бол», -дейді атам Қазақ. Өзін социалистік елміз деп жариялап, коммунистік идеологияны ту ғып ұстанса да, Қытайда шынайы тең құқықтық интернациолизм жоқ болып тұр. Аз халықтар, ұлттар мен ұлыстарға қамқорлықтан гөрі, көрсетіп жатқан қысым көп. Сондықтан бұл көршіміздің «ұлылығын» сонша ұлықтауға негіз бар ма екен? Бұл «ұлылықтың» гуманитарлық-адамилық жағы ақсап тұрғаны көзге ұрып тұрған ақиқат.

Көршіміз «ұлы» екен деп, қазақтың біртұтастық идеясы мен жалпы қазақтың мүддесін тарихтың күресініне ысыра саламыз ба сонда? Дана бабаларымыздың қалдырған өсиетіне арқа сүйеуіміз керек-ау. Ол өсиет бойынша «Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады».

Бізді алып көршілермен теңестіретін тек қана адамилық капитал мен білім ғана. Жарықтық Ғабең (Ғабит Мүсірепов) туралы мынадай бір әңгіме есіме түсіп отыр. Бірде Ғабең жас әріптестерімен әңгімелесіп отырып былай депті:

«Осы біз арғы бабамыз батыр болған, бергі бабамыз би болған, бәрі мықтылар болған деп мақтанғанда алдымызға жан салмаймыз. Егер біздің арғы-бергі бабаларымыз соншалықты мықты болса, неге Ресейге, Қытайға, тіпті өз ағайындарымыз Өзбекке жер беріп қойдық?»

Ғабеңнің бұл сұрағына жауап ретінде әріптестері:

«Біздің бабаларымыз шынында да мықты болған, ақ найзаның ұшымен, ақ білектің күшімен осыншама жерді алып қалған», – деп жалтары жауап беріпті.

Жауапқа көңілі толмаған Ғабең сонда «Себебі біз олардың мәдениетіне өз мәдениетімізді қарсы қоя алмадық» деген екен.

Осыған шамалас ойды Шер-ағаң (Шерхан Мұртаза) да айтып кеткен: «Ашынған қарның тойынар, жыртылған киімің бүтінделер, одан кейін не істейсің?»- деп.

Қытай көршіміздің қай сөзіне сенеміз? Сондықтан ата-бабаларымыздың өсиетіне арқа сүйейік. Ал шығыстағы көршімен қарым-қатынасты «жеті өлшеп, бір кес» деген қағидамен жүргізген абзал шығар.


Нұғман Аралбай, биология ғылымдарының докторы, профессор




Просмотров материала: 12 862

Поделиться материалом


17:24 Токаев направил телеграмму соболезнования Байдену... 82 Просмотров

16:19 Январские события: Четверо мужчин осуждены в Алматы... 116 Просмотров

15:51 Еліміздегі реформалар шетелдік инвесторларға үлкен... 132 Просмотров

15:39 Ни одно из масштабных решений государства не было... 123 Просмотров

15:27 Қазақстан әуе компаниялары жолаушыларды «қара тізімге» өз... 126 Просмотров

14:58 Қазақстанда студенттерге арналған қосымша грант түрі пайда... 133 Просмотров

14:56 Қазақстанда 16 млн га жайылым жер тапшы – вице-министр... 126 Просмотров

14:54 Алматы облысында автокөлік жер үйдің шатырына құлады – фото... 128 Просмотров

14:46 Экономика министрі Қазақстанның мемлекеттік қарызы туралы... 203 Просмотров

14:33 Үсік шалады: 26-28 мамырға арналған ауа райы болжамы... 101 Просмотров

14:09 Штраф за каждый час задержки рейса будут платить... 117 Просмотров

14:09 Бүгінде елімізде 83 университет, 16 академия, 12 институт... 105 Просмотров

14:06 Жеңілдетілген автонесие: қазақстандықтардың бес мыңнан... 112 Просмотров

13:34 "Комфортным" назвал размер госдолга Казахстана министр... 116 Просмотров

13:24 Не доставили стулья и парты: Школа в Алматинской области 4... 136 Просмотров

13:08 В Казахстане сократилось производство азотных удобрений... 124 Просмотров

12:59 Алакөл түбінен бір центнер темір мен тор шығарылды... 121 Просмотров

12:57 Всего один казахстанский вуз попал в рейтинг топовых... 129 Просмотров

12:46 Қалқанша безі күні: маңызды гормондар шығаратын органның... 156 Просмотров

12:22 25 мамыр – дүниежүзінде жоғалған балалар күні... 123 Просмотров

12:07 Көкшетауда мектептен табылған жарылғыш затты оқушы қыз... 859 Просмотров

11:54 Бивни мамонтов на миллиард тенге хотели вывезти из... 111 Просмотров

11:45 Алаяқ полицей екенін айтып, адамдарға кредит рәсімдеген... 109 Просмотров

11:38 Елорданың көші-қон қызметі жұмыспен қамту басқармасына... 118 Просмотров

11:35 Соңғы қоңырау. Аймағамбетов оқушыларды құттықтады... 155 Просмотров

11:32 Найденное в кокшетауской школе взрывное устройство... 112 Просмотров

11:14 Министрлік аусылға қатысты ақпарат берді... 122 Просмотров

11:07 Задержанный в феврале замакима Мангистауской области вышел... 108 Просмотров

11:01 Мәжілісмендер қаржы пирамидалар қызметіне қарсы заң жобасын... 106 Просмотров

10:43 Гиннесс кітабына енуі мүмкін: елордада бір мезетте мыңнан... 145 Просмотров

10:37 300 млн теңгенің мемлекеттік мүлкін туыстарына таратқан... 139 Просмотров

10:24 Пять гособъектов раздал родственникам чиновник в Таразе... 101 Просмотров

10:23 Ешкі сүтінің балаларға пайдасы мен зияны қандай... 298 Просмотров

10:06 Еліміздің бірқатар аумағында ауа райы жауын-шашынсыз болады... 136 Просмотров

10:04 Санкциядан қорыққан қазақстандық банктер ресейліктерге... 117 Просмотров

09:59 Қостанайдағы дәмханада жасырын казино жұмыс істеген... 115 Просмотров

09:45 Ақпанда қамауға алынған Маңғыстау облысы әкімінің... 115 Просмотров

09:26 Тбилисидегі қазақстандық әйелдің өлімі: іс суицид... 113 Просмотров

09:06 Атырау облысында жасөспірім аяусыз соққыға жығылды... 195 Просмотров

09:02 Ақмола дәрігерлері 570 грамм салмақпен шала туған нәрестені... 119 Просмотров





Опрос


«    Май 2022    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031