18 сентября 2021 г.

Мы в соц сетях:



Қытайлар Қазақстан туралы даулы мақалада не жазды

14 апрель 2020, 17:37
Қытайлар Қазақстан туралы даулы мақалада не жазды
Қытайдың ең танымал сайттарының бірінде «Қазақстан неге Қытайға оралуға тырысады» деген атаумен жарық көрген мақаланы «Аzattyq ruhy» агенттігі түпнұсқадан аударып шықты. Мақала 8 сәуір күні жарияланған. Ал бүгін, еліміздің Сыртқы істер министрлігінің өкілі Қазақстандағы Қытай елшісімен кездесіп, мақалаға қатысты наразылық білдірді. Сондай-ақ, Қазақстанның Пекиндегі елшілігі ҚХР Сыртқы істер министрлігіне тиісті нота жолдады. Мақаланың толық аудармасын назарларыңызға ұсынамыз, деп хабарлайды AzattyqRuhy.kz.

ҚАЗАҚСТАН НЕГЕ ҚЫТАЙҒА ОРАЛУҒА ТЫРЫСАДЫ ?

Орталық Азияның теңізге шыға алмайтын елдерінің ішінде Қазақстан, сөзсіз, ең үлкені. Ол Қытаймен, Өзбекстанмен, Түркіменстанмен, Иранмен және теңіздегі басқа елдермен шектеседі. Еуразия аумағында орналасқан үлкен құрлықтық мемлекеттің жер аумағы 2,72 млн шаршы км-ді құрайды. Қазақ мәдениеті – түркі және ислам сияқты бірнеше өркениеттің қосындысы. Бір кездері ел түрік империясы саналған.

Қазақстан тарихи тұрғыда Қытайдың бір бөлігі болған. Қазақстандықтар Қытай оларды бірнеше рет басып алды деп есептейді, бірақ оған аса қатты мән бере бермейді. Цин әулеті тұсында қазақ жері үш хандыққа бөлінді, оның екеуі Цин патшалығының құзырында болды. Сондықтан Қазақстанның Қытаймен қарым-қатынасы өте терең.

Сонымен, Қытайдың Қазақстанды қалай кезең-кезеңімен жаулап алғанын және одан қалай айырылып қалғанын бағамдап көрейік. Он бесінші ғасырдағы Алтын Орданың кезеңінде Өзбек хандығы деген мемлекет болған. Ол салыстырмалы түрде үлкен. Кейін ішкі жанжалдарға байланысты халық өз ханынан кетіп, кейін «қазақ» деп аталатын жаңа ұлтқа айналды.

Кейін Қазақстан аумағы Алтын Ордадан бөлінді. Бірте-бірте олар жаңа ұлт қалыптастырып, мемлекет құрды. XVI ғасырда үлкен мемлекет үш шағын хандыққа бөлінді, олардың барлығы үйсін деп аталды. Ал XVII ғасырда Орта Азияда Жоңғар хандығы қуатты режим орнатты. Кейінірек үлкен үйсін мен кіші үйсін Орыс мемлекетіне, орта үйсіндер Жоңғар хандығына бағынды.

1757 жылы Цин әулеті Жоңғар хандығын жойды. Сөйтіп үлкен үйсіндер де, кіші үйсіндер де, орта үйсіндер де Цин мемлекетінің құрамына өтті. Жоңғар хандығы бір жағынан Цин династиясымен ұзақ уақытқа созылған соғыстан, екінші жағынан оба дертінің әсерінен Балқаш көлінің маңында жойылып бітті. Одан кейін қазақтар біртіндеп Цин империясының территориясына қоныс аударды.

БҰЛ ТАРИХТЫ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ҒАЛЫМДАР ҚАЛАЙ «ЕСІНДЕ САҚТАДЫ?»

XVI ғасырдың басында көшпелілер түркі халықтарымен бірігіп мемлекет құрды. Бұл ел Қытайдың ықпалымен бірнеше рет жойылып кете жаздады. Бірақ «бақытымызға орай» (Бұл Қазақстанның келтіретін дәлелі) Қытай ішінара соғыспен әлек болып, әскерін шегіндіріп әкетуге мәжбүр болды. Оның үстіне, географиялық тұрғыдан алыс орналасқындықтан, Қазақстанды өзіне қосып алған жоқ.

Тарихқа көз жіберсек, Қытай ежелгі Еділ өзеніне бір-екі шабуылмен ғана шектеліп қалған жоқ. Ұлы Таң дәуірінде түріктерді екіге бөліп, жеке-жеке талқандады. Шығыс түріктер Таң патшалығына жұтылып, ықпалы Жеті өзеннің маңына жетті. Ал Жеті өзен қайда орналасқан? Міне, сол – түріктердің шыққан жері.

Көп ұзамай Таң империясындағы ішкі толқулар тоқтамай, үстемдік еткен аумақтарын қорғауға мұршасы келмей қалды. Содан Таң әскері Жеті өзен аумағын тастап шықты, билігі ұзаққа созылмады. ХІХ ғасырда Қытай әскері қайтадан Тянь-Шань тауларының етегіне жетіп, қазақтарды аннексиялады. Бұл кез моңғолдардың келуімен сәйкес келіп, Қытай әскеріне тағы бір рет шегінуге тура келді.

ҚАЗАҚСТАН ҚЫТАЙ КАРТАСЫНАН ҚАЛАЙ ДЕРБЕСТЕНІП ШЫҚТЫ?

ХІХ ғасырдағы апиын соғысынан кейін Цин империясының күші едәуір әлсіреп, өз ішінен жойылып кетті. Ресей осыны пайдаланып Цин патшалығының жерін басып алды. Сондықтан Қазақстан Ресейдің құрамына өтті. Теңсіз территория бөлісінде Қытайдың жоғалтқаны Қазақстанмен ғана шектеліп қалған жоқ.

Қазақтар өздерінің қанын қытайлармен араласқан деп есептейді. Әрине, бұл Қазақстанның «біртүрлі» жорамалы ғана. Қазақтар мен еуропалықтардың шығу тегі ұқсас болғанымен, олардың кейбіреулері Қытайдағы ішкі соғыстан қашып шыққанбыз деп ойлайды. Ал бір бөлігі қазақтар Шыңғысханның қысымымен Қазақстанға қоныс аударып, этникалық интеграция орын алды дегенді алға тартады. Жаңа айтқанымыздай, бұл тек Қазақстанның «біртүрлі» жорамалы. Қытайда түріктер, қидандар мен бектіктердің аз ұлттарының бәрі де Орталық жазықтағы ұлан байтақ өңірде тіршілік етті. Оның ішінде ғұндар да бар. Бірақ ақырында біразы жоғалып, кейбірі Шығыс Азияға, кейбірі Еуропаға қоныс аударды. Алайда бұл Орталық жазықтағы көшпенділердің қытайлар екенін білдірмейді.

Қазақстан Қытайдың Оңтүстік Азиядағы ықпалы ерекше жоғары екенін мойындайды. Аймақтағы қытайлардың саны аз болғанына қарамастан, олардың жергілікті жерде әсері зор. Бәрі лауазымды қызметтер атқарады, саяси ортада ықпалдары жоғары.

Қазіргі уақытта Қытай Қазақстанға үлкен көмек көрсетіп жүр: Қазақстанға салынған инвестициялар көлемі 23 млрд АҚШ долларынан асады. Темір және болат сияқты маңызды салалардағы көптеген ірі нысандар Қазақстанға жәрдемін тигізді, қомақты қаржы түсірді.

Қазақстан бір кездері өз жеріндегі қытайлардың санын шамамен 400 000 адам деп есептеген. Аталған этникалық қытайлар Қазақстанның әртүрлі аймақтарында белсенді тіршілік атқарады.

Сонымен қатар, Қазақстандағы бір қаласына қарасты ауыл тұрғындары Ли Байдың ұрпақтары екендерін алға тартады. Ал өздерін Хан ұлтының ұрпақтары деп санайтын бір бөлігі соғыс кезінде Қазақстанға келіп, ассимилияцияға ұшырадық деп айтады. Бірақ олар Қытайға оралғысы келеді.
Просмотров материала: 1 000

Поделиться материалом


18:04 «Қарғыстың көкесі Жамбылдан қалған» - Бекболат Тілеухан... 1 969 Просмотров

17:49 Бухгалтера осудили на 2 года за хищение 4 миллионов тенге в... 250 Просмотров

17:43 Умер тяжелоатлет Альберт Линдер: возбуждено дело... 268 Просмотров

17:42 Пара туралы ақпарат бергендер 11 миллион теңгеге дейін... 590 Просмотров

17:38 Мемлекетке 190 млн теңгеден астам залал келтірген ірі... 295 Просмотров

17:30 Сотрудников ветстанции осудили за хищение 63 млн тенге в... 221 Просмотров

17:16 "Убогое существо": павлодарскую чиновницу наказали за... 243 Просмотров

17:13 Қазақстандық ауыратлет Альберт Линдердің өліміне қатысты... 272 Просмотров

16:54 Бізге Еуразиядағы "үлкен ойындар" қажет емес - Тоқаев... 250 Просмотров

16:50 Қазақстандықтар үшін үйден жұмыс істеудің кемшіліктері... 264 Просмотров

16:47 Қазақстандағы жұмыссыздардың дені 30-44 жастағы әйелдер... 242 Просмотров

16:31 К.Токаев высказался о необходимости диалога с талибами... 255 Просмотров

16:23 "Жұбайым мен қызым қайтқан соң үйге кіре алмадым": Танымал... 962 Просмотров

16:12 Алматы орталығында өрттен шыққан қою түтін тұрғындарды... 236 Просмотров

16:11 В Алматы горит крыша жилого дома... 235 Просмотров

15:57 Маңғыстауда жантүршігерлік жол апаты болды: зардап шеккен... 282 Просмотров

15:54 "Қазақстанның білім сапасы төмен" деген рейтинке БҒМ жауап... 308 Просмотров

15:49 Заморозки ожидаются в Казахстане... 118 Просмотров

15:37 Казахстанцы распространяют фейк о переходе на дистанционное... 154 Просмотров

15:29 Бір топ жігіт жабылып ұрған 20 жастағы жігіт өзіне қол салды... 203 Просмотров

15:26 Баласы сал ауруына шалдыққан ана жанұшыра көмек сұрады... 121 Просмотров

15:23 Мерзімді қызметтегі әскери қызметшілерге декларацияны... 171 Просмотров

15:22 Новую финансовую пирамиду выявили в Казахстане... 159 Просмотров

15:20 Қазақстанда ресейлік зымыран сынақтан өтті... 150 Просмотров

15:12 Найден автор фейкового сообщения о смерти школьника в... 148 Просмотров

14:59 60 дач сгорело в пожаре под Степногорском... 151 Просмотров

14:45 Эксперты: Регулирование социальных сетей – это мировой тренд... 145 Просмотров

14:37 Какие специальности будут востребованы в 2025 году... 148 Просмотров

14:29 Павлодарда шенеунік онлайн-қабылдауда дауыс көтеріп... 149 Просмотров

14:25 20 қыркүйекте 328.00 нысанын ұсыну мен жанама салықтар... 144 Просмотров

14:22 Почему казахстанцы продолжают покидать страну... 159 Просмотров

14:11 Тараз маңындағы жарылыстар: қаза болған әскери прокурор... 160 Просмотров

12:57 Тыйым салынған діни мазмұндағы аудионы сақтаған... 224 Просмотров

12:55 Алматыда жасөспірім қыз жоғалып кетті... 144 Просмотров

12:54 Взрыв произошел в подвале дома в Костанае: двое мужчин... 167 Просмотров

12:35 Кызылординца задержали за хранение запрещенных... 165 Просмотров

12:32 Әли Ахмедов "Пантера" лақап атымен танымал боксшыны... 154 Просмотров

12:28 ШҚО-да есірткі қойып кету үшін өзге қаладан арнайы келген 8... 166 Просмотров

12:21 Смертельное ДТП в Мангистау: врачи рассказали о состоянии... 145 Просмотров

12:07 Курс доллара вырос... 144 Просмотров





Опрос


«    Сентябрь 2021    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930