29 сентября 2020 г.

Мы в соц сетях:



Аластау деген не?

13 декабрь 2019, 14:29
Аластау деген не?
Аластау — оттың киелi қасиетiне сенуден пайда болған тазарту тәсiлi, ұшықтаудың бір түрі. Аластау қазақтар арасында көне дәуірден келе жатқан анимистік және тотемдік наным-сенімге негізделді. Аластау — адамдарды бәле-жаладан, көз тию, сұқтан сақтауға бағытталған әртүрлі әрекеттер арқылы атқарылады. Оттың көмегімен жасалады. Аластау сөзінің түбірі алас от деген мағынаны білдіреді. Сонда аластау рәсімі ежелден орныққан отқа табыну жосынынан бастау алады деуге болады. Ауру-сырқаудың бәрi адамға жын-шайтан, албасты, әзәзiл мен перiлердiң соғуынан жабысады деп саналғандықтан, әрбiр көшкен сайын киiз үйдi де, малды да, мүлікті де аластайды. От тұтатып онымен бесікті, босағаны, тағы басқа жерлерді аралата «алас, алас, ауру-сырқаудан алас, тіл мен көзден алас» деген сияқты магиялық сөздер айтады. Мұны жөн білетін, ем-домнан да хабары бар адамдар атқарды. Аластау сонымен бірге, тазалық пен амандықтың да кепілі ретінде қолданылды. Мал індеті шыққан кезде түрлі шаралар жасалған соң арша, адыраспан сияқты өсiмдiктердi тұтатып қораны да аластаған.

Індетке шалдыққыш «айыпты мал» деп танылған түлікті аластаудың бiр жолы туралы Ә.Диваев жазды. Кешке қарай 10-15 қадам аралықта жерге қағылған екi ұзын қазыққа немесе қадаға ала арқанды астынан қой өтетiндей етiп керiп, оның қасына от жағып қояды. Қойларды ала арқанның астынан айдап өткiзген кезде қаданың қасында лаулап жанып жатқан отқа тұз себедi. Сөйтіп отқа жанған тұз сартылдаған дыбыс шығарады, тұздың әсерімен от та жарқылдап жанады. Бұл аластауды білдіреді. Қыстаудан жайлауға көшкен кезде бірінші күні қыстаудың маңынан 5-6 шақырым қашықтау жерге аялдап, жолдың екі жағынан үлкен екі от жағады. Әйелдердің жасы жағынан үлкені «қабақ сынды қайғы кетті» деп дауыстап қабақты сындырады. Бұл ырым қыстан аман-есен шыққандарына тәубешілікті білдіреді. Содан кейін оттың арасынан жүк тиелген түйелерді өткізеді. Өйткені көшпен ілесіп шыққан қаскүнем рухтар мен жын-шайтан отта қалып қояды-мыс.

Сол оттан ерлер мен әйелдер алас, алас деп дауыстап айтып секірген. Осылайша өздерін отпен тазалаған. Содан кейін барып, мал сойып, құдайы тамақ береді. Малды соярда бата оқығанда ескі жұртта есіркедің, жаңа жұртта жарылқа, — деп Аллаға сыйынып, қыстан аман шыққандарына тағы да тәубешілік білдіреді.

Келін босаға аттағанда аруақтарға арнап отқа май құяды. Келіннің енесі май құйылған отқа алақанын қыздырып алып, келіннің бетін сипайды. Бұл келіннің «жүзі жылы, өзімізге ыстық» болсын деген ниетті білдіреді дейді мәлімет берушілер. Баланы бесікке бөлердің алдында егде тартқан әйел бесікті аластайды. Мейлі күндіз, мейлі түн болсын бесікті шақпақ немесе май шам сияқты жарық шығаратын заттармен бас-аяғын айналдыра үш рет аластап, барып бөлейді:

Алас, алас, баладан алас,
Түрлі-түсті пәледен алас,
Көзі жаманның көзінен алас,
Тілі жаманның тілінен алас,
Алас, алас, алас,
Қыла гөр Алла пәлеңнен қалас.

Жын-шайтан, жаман күштерді қуу үшін көптеген аймақтарында арша ағашымен, кейбір аймақтарында адыраспан мен тұзды араластырып аластау кездеседі. Жын-шайтандар жоламасын деп жаңа тіккен үйді де кептірілген адыраспан шөбін тұтатып аластаған. Ал, бақсы-балгерлер науқасты емдеген кезде жын-шайтандарды отпен қоса пышақ, қанжар, қылыш көмегімен қуалап, аластаған. Жын-шайтандарды аластап, қуалау үшін алдымен аруақтарын, пірлерін, жындарын көмекке шақырған. Сонымен ежелгі наным-сенім бойынша қазақы ортада от үйдің жарылқаушысы, «ошақ басы от қасының» желеп-жебеушісі ретінде айырықша қастерленді.

Дереккөз: bilim-all.kz
Просмотров материала: 1 455

Поделиться материалом


18:03 Моральный ущерб в 400 тысяч тенге заплатит житель... 118 Просмотров

18:02 Елімізде ЭКО-ның қазіргі құны қанша?... 211 Просмотров

17:50 Казахстанцы требуют наказать сливших кровь в реку в... 145 Просмотров

17:50 Алматы әкімдігі тұрғындардың үрейін ұшырған дыбыстың қайдан... 144 Просмотров

17:42 Ертіс өңірінде құс тұмауының тағы бір ошағы анықталды... 157 Просмотров

17:40 Саксофонист из ЗКО погиб в результате аварии... 139 Просмотров

17:29 БҚО-да автокөлік өзенге құлап, бір адам қаза тапты... 166 Просмотров

17:16 Түркістан туралы тезірек айту керек - Назарбаев... 156 Просмотров

17:15 Более 500 тысяч кур утилизируют из-за птичьего гриппа в... 160 Просмотров

17:03 Странный гул напугал жителей села в Алматинской области... 139 Просмотров

17:00 «Алтын Емелде» алғаш рет фототұзаққа қар барысы ілінді... 249 Просмотров

16:51 Время работы кафе и ресторанов изменили в Атырау... 172 Просмотров

16:50 БЖЗҚ қазақстандықтардың қанша қаражат жинағанын жария етті... 175 Просмотров

16:41 Қазақстандықтарға көп қонақ шақырып, той өткізуге рұқсат... 163 Просмотров

16:38 История букмекерских контор... 225 Просмотров

16:24 Елімізде адам саудасымен айналысатындар қанша ақша табады... 143 Просмотров

16:22 Ремонт по цене 1-комнатной квартиры хотели провести в... 115 Просмотров

16:13 Атырау облысында карантин мерзімі ұзартылды... 136 Просмотров

16:04 Казахстанская федерация киберспорта получила признание НОК... 105 Просмотров

15:58 Жігіттердің төбелесінің ортасында гүл ұстаған әжей жүр... 221 Просмотров

15:52 Начни с себя! Или как привить культуру раздельного сбора... 112 Просмотров

15:51 Қазақстанда 39 баладан Кавасаки синдромы анықталған... 96 Просмотров

15:39 Қостанайлықтардың салық бойынша қарызы 60 млн теңгеден асқан... 90 Просмотров

15:37 39 детей заболели Кавасаки-подобным синдромом в Казахстане... 128 Просмотров

15:34 Нұр-Сұлтанда есінен айырылған ер адамды тонағандар ұсталды... 87 Просмотров

15:29 Алматыда бүгіннен бастап жылу беріледі... 88 Просмотров

15:23 Цой: Травматология және ортопедия – денсаулық сақтау... 104 Просмотров

15:17 С 28 сентября начнется отопительный сезон в Алматы... 92 Просмотров

15:02 Младенец в холодильнике: «Когда я сказала, что ребенок... 139 Просмотров

14:48 Потерявшего сознание мужчину ограбили в Нур-Султане... 118 Просмотров

14:37 На 9 лет осудили мужчину, убившего свою сожительницу в... 108 Просмотров

14:28 Алматыда күдікті жауап алғаннан кейін терезеден секіріп көз... 173 Просмотров

14:25 Обвиненный в мошенничестве выпрыгнул из окна и разбился... 128 Просмотров

14:15 #Желмая. Белсіздік деген не, бедеулік деген қандай түсінік?... 126 Просмотров

14:06 В Казахстане разработан проект требований к местам,... 136 Просмотров

14:00 Қазақстанда КСРО төлқұжатын ұстап жүргендер аз емес –... 143 Просмотров

13:51 Новый вид мошенничества зарегистрировали в СКО... 111 Просмотров

13:46 Мұрат Әбенов: Экология – жұмыстың бәрін бір мекемеге артып... 135 Просмотров

13:42 Елбасы посетил новый стадион "Туркестан-Арена"... 152 Просмотров

13:34 Желіде автобустың артына мініп алған ер адамның видеосы... 196 Просмотров





Опрос


«    Сентябрь 2020    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930