5 августа 2020 г.

Мы в соц сетях:



Дұшпан емес, достар табуға бағытталған саясат

09 декабрь 2019, 10:38
1991 жылғы 7 желтоқсанда Ресей, Беларусь және Украинаның басшылары Беловежская Пущадағы Вискули үкіметтік резиденциясына жиналды. 8 желтоқсанда, төрт сағаттық талқылаудан кейін, олар Беловежье келісіміне қол қойды - КСРО-ның ыдырауы және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын құру туралы құжат - ТМД, яғни 1991 жылы 8 желтоқсанда үш славян республикасы: Ресей, Беларусь және Украина КСРО енді жоқ деп жариялады. Сегіз күннен кейін Қазақстан тәуелсіздігін жариялады.


1) ең ауыр экономикалық дағдарыс, 2) КСРО-ның барлық республикалары бұдан былай «көршілерін тамақтандырғысы келмейді» және 3) Кеңес конституциясында жазылған КСРО-дан шығу құқығын - осы үш фактор КСРО-ны жойды.

Беловежье келісіміне қол қою Кеңес Одағының халықаралық құқықтың субьектісі ретінде жойылуы және сонымен бірге Горбачев басқаратын Одақ орталығының күшсіз жағдайында кеңестік мұраны қантөгіске айналуға жол бермеу болды.

Олар дереу келісіп, Украина, Беларусь және Қазақстанның ядролық қару-жарақ арсеналдарын Ресейге тапсыруды жедел бастады. Ресей Кеңес Одағының Қауіпсіздік Кеңесінде және ядролық державалар жүйесінде мұрагер болды.

Егемендіктің алғашқы сәттен бастап Қазақстанның сыртқы саясатының ең мықты сапасы - қазіргі дипломатия мен тарихи өткеннің байланысын нақты түсіну. 1992 жылғы стратегиясында елдің геосаяси жағдайы оның тағдырын қалай анықтайтынын алдын-ала дұрыс болжау жасалды. Еуропа мен Азияның ортасында орналасқан ежелгі Қазақстан сауда және саяси байланыстар алаңы болды.

Қазақстан Еуропа, бұрынғы КСРО-ның Орталық Азия бөлігі, қарқынды дамып келе жатқан Азия-Тынық мұхиты аймағы мен Азия құрлығының оңтүстігін байланыстыратын стратегиялық маңызды рөл атқара алады.

Осылайша, 1991 жылдың желтоқсан айының бірінші жартысында үш республиканың - Ресей, Украина және Беларусь басшылары Минск түбіндегі Беловежье орманында келіссөздер өткізді, олар КСРО-ның 1922 жылғы шартын жоюға және бұрынғы КСРО-ның бұрынғы үш республикасының - РСФСР-дің славян қауымдастығын құруға бағытталған болатын. Осы мәселелер бойынша құжаттарға қол қойылды. Бұл кездесуге Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Орталық Азияның басқа да басшылары шақырылған жоқ. Осылайша, Ельцин, Кравчук және Шушкевичтің бастамасымен КСРО жойылды.

1991 жылы 12 желтоқсанда Ашхабадта Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Түркіменстан басшылары кездесті. Отырыста олар КСРО-ның ыдырауы және славян этникалық тобының бірігуі болашақта этникалық қақтығыстарға тап болады деген ортақ пікірге келді, сондықтан Орталық Азия республикаларының басшылары ТМД-ға кіріп, Ресейде Беловежье, Украина және Беларусь қабылдаған КСРО-ның ыдырауы туралы шешімге қосылды. Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Түркіменстан басшылары бұрынғы КСРО одақтас республикалары арасында жаңа ТМД келісімге қол қою туралы бастама көтерді.

Кеңестік жүйеден босату басталды, республикалар өздерінің «кеңестік» және «социалистік» атауларынан бас тарта бастады. 1991 жылы 10 желтоқсанда Республика Жоғарғы Кеңесінің сессиясында «Қазақ КСР» атауы «Қазақстан Республикасы» болып өзгертілді. 1991 жылы 16 желтоқсанда республиканың Жоғарғы Кеңесінде «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заң қабылданды.

Қазақстан 93% кеңестік экономикамен байланысты болды. Одақтық министрліктер кеңестік Қазақстан экономикасының нағыз қожаиндары болды. Барлық зауыттар, фабрикалар және олардың барлық өндірістік қуаттары одақтық министрліктердің немесе Кеңес үкіметі ұсынған одақ орталығының толық бақылауында болды. Тек 7 % біздің республикамызға тиесілі болды.

Бұл дегеніміз, республикамыздың КСРО құрамынан шығуының бірінші себебі - экономикалық фактор. Екінші себеп - бұл КСРО ыдыраған кездегі республикадағы демографиялық және этникалық жағдай - өте қиын болды. Кеңестік Қазақстан қалаларындағы қазақтардың үлесі аз болғандығы жасырын емес. Сонымен, 1980 жылдардың аяғында алматылықтардың тек 13-17 %-ы жергілікті тұрғындар болған.

Осылайша, Қазақстан үшін тәуелсіздік алу және оны сақтау қиын болды және Орталық Азиядағы көршілеріміз - өзбектер, қырғыздар, түркімендер мен тәжіктермен салыстырғанда өте қауіпті деп айтуға болады. Сонымен бірге, 1990-ші жылдардың басында Қазақстанның тәуелсіздік идеясын республиканың ұлттық демократиялық зиялылары көтере бастады. Мысалы, «Азат» ұлттық-патриоттық қозғалысы пайда болды.

Н. Ә. Назарбаев бастаған Қазақстанның саяси басшылығы өте сақтық танытты және сол кездегі имперлық-шовинистік ойлаудың құлдығында болған казактар мен басқа адамдардан сепаратизмнің алдын алуға тырысты.

Елбасы бастаған қазақстандық саяси басшылықтың саясаты өте тиімді, ақылды, дана және сындарлы болды. Сондықтан қазіргі Қазақстан әкімшілік және басқа жағынан түрлі саяси технологияларды қолдана отырып, тәуелсіздігін сақтап қалды.

1990 жылы Қазақстанның жалпы ішкі өнімі Өзбекстанға қарағанда төмен болды. 90-жылдары егемен Қазақстанның үкіметі оң экономикалық реформаны сәтті жүзеге асырды және біздің еліміз нарықтық экономика мен қатынастарға сәтті кірді. Қазір жалпы ішкі өнім Өзбекстанмен салыстырғанда 4 есе көп.

28 жыл ішінде біздің еліміз Тұңғыш Президент – Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың және Елбасының Екінші Президенті Қ-Ж. Тоқаевтың басшылығымен КСРО-ның бұрынғы кеңестік республикасынан бүкіл Кеңес Одағын өнеркәсіп пен ауылшаруашылығына қажетті барлық шикізатпен қамтамасыз еткен шикізат экономикасымен кетті; көпвекторлы сыртқы саясатты жүргізе отырып, нарықтық экономика құрып, біртіндеп индустриалды-инновациялық саясат көмегімен толыққанды тәуелсіз мемлекет құруға және тәуелсіз елдің дамуына көшті.

Осылайша, тәуелсіздіктің алғашқы жылдарынан бастап Қазақстан дұшпандарды табуға емес, достар табуға бағытталған үйлесімді бейбітшілік саясатын жүргізіп келеді.


Керімсал Жұбатқанов, Қазақ-Орыс халықаралық университетінің доценті, тарих ғылымдарының кандидаты

Просмотров материала: 774

Поделиться материалом


18:05 969,5 мың қазақстандыққа қосымша 21 250 теңге төленді... 140 Просмотров

18:01 Три человека утонули за сутки в СКО... 112 Просмотров

17:55 Алматы облысында үйінен кетіп қалған оқушы 20 күннен кейін... 122 Просмотров

17:46 Биыл Қазақстанда қандай автомобиль жолдары пайдалануға... 130 Просмотров

17:45 Более 11,5 тысяч фактов приписок медуслуг выявил ФСМС в... 148 Просмотров

17:34 Президент принял министра образования и науки Асхата... 128 Просмотров

17:30 Қазақстандықтар Тайланд пен Грузияға 10 тамыздан бастап ұша... 142 Просмотров

17:23 10 августа объявлено днем Абая в Казахстане... 135 Просмотров

17:13 Тоқаев білім министріне мұғалімдердің жалақысын 25%-ға... 138 Просмотров

17:08 Ресторанный комплекс работал во время карантина в Алматы... 133 Просмотров

17:00 10 тамыз – Абай күні деп жарияланды... 183 Просмотров

16:56 Пятилетний ребёнок погиб в результате падения из окна 8... 143 Просмотров

16:42 Более 80 фармацевтов привлекут к ответственности в... 138 Просмотров

16:35 СҚО-да танысынан қорқытып ақша алған 2 азамат ұсталды... 135 Просмотров

16:30 Утверждены дополнительные меры поддержки МСБ в Казахстане... 142 Просмотров

16:20 Нұр-Сұлтан тұрғындары жарты миллион теңгеден қарыз екенін... 112 Просмотров

16:12 Дети закидали камнями охранника в Нур-Султане... 118 Просмотров

16:04 Ақмолалық дәрігерлер коронавирусты емдеуде қымыз қолдануда... 110 Просмотров

15:52 Глава Управления здравоохранения Жамбылской области... 123 Просмотров

15:50 Нұр-Сұлтанда маска тақпағандарға 80 мың теңгеге дейін... 113 Просмотров

15:41 Врачи вылечили мужчину с 90 процентным поражением легких в... 127 Просмотров

15:35 Мақтааралдықтарға төтенше жағдай кезіндегі мал шығыны... 117 Просмотров

15:27 "Нужно прививать гуманное отношение к природе и животным с... 103 Просмотров

15:20 Алматылық полицейлердің жалақысы көбейді... 112 Просмотров

15:12 В вымогательстве подозревают двух жителей Петропавловска... 133 Просмотров

15:04 Қазақстандық жолдарда 11 мыңнан астам белгі ауыстырылды... 121 Просмотров

15:03 В Турции заявили о резком росте случаев коронавируса на... 156 Просмотров

14:44 Алматы облысы денсаулық сақтау басқармасының жаңа басшысы... 120 Просмотров

14:42 Семейную пару задержали за выращивание мака и конопли в... 179 Просмотров

14:31 Сколько зарабатывают полицейские Алматы... 141 Просмотров

14:27 Елордада карантин режимін бұзған кәсіпкерлік нысандарына 15... 136 Просмотров

14:17 Олжас Әбішев 127 млн теңге бюджет қаражат жымқырған болуы... 142 Просмотров

14:14 Дети до смерти замучили котят в Караганде... 141 Просмотров

14:02 Умирзак Ниязбеков назначен главой Управления... 144 Просмотров

13:27 Алматы полициясы түнгі жарыс ұйымдастырылатын жерлерге... 154 Просмотров

13:17 Қазақстанда жануарларға қатігездік көрсеткені үшін... 151 Просмотров

13:02 Ақмола облысында отбасын құтқарып қалмақ болған ер адам... 141 Просмотров

12:58 Мужчину зарезали в Таразе... 168 Просмотров

12:50 Алматыда «Сергек» камераларының саны артады... 140 Просмотров

12:45 Глава дипломатической миссии РК рассказал о состоянии... 148 Просмотров





Опрос


«    Август 2020    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31