22 января 2021 г.

Мы в соц сетях:



Дұшпан емес, достар табуға бағытталған саясат

09 декабрь 2019, 10:38
1991 жылғы 7 желтоқсанда Ресей, Беларусь және Украинаның басшылары Беловежская Пущадағы Вискули үкіметтік резиденциясына жиналды. 8 желтоқсанда, төрт сағаттық талқылаудан кейін, олар Беловежье келісіміне қол қойды - КСРО-ның ыдырауы және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын құру туралы құжат - ТМД, яғни 1991 жылы 8 желтоқсанда үш славян республикасы: Ресей, Беларусь және Украина КСРО енді жоқ деп жариялады. Сегіз күннен кейін Қазақстан тәуелсіздігін жариялады.


1) ең ауыр экономикалық дағдарыс, 2) КСРО-ның барлық республикалары бұдан былай «көршілерін тамақтандырғысы келмейді» және 3) Кеңес конституциясында жазылған КСРО-дан шығу құқығын - осы үш фактор КСРО-ны жойды.

Беловежье келісіміне қол қою Кеңес Одағының халықаралық құқықтың субьектісі ретінде жойылуы және сонымен бірге Горбачев басқаратын Одақ орталығының күшсіз жағдайында кеңестік мұраны қантөгіске айналуға жол бермеу болды.

Олар дереу келісіп, Украина, Беларусь және Қазақстанның ядролық қару-жарақ арсеналдарын Ресейге тапсыруды жедел бастады. Ресей Кеңес Одағының Қауіпсіздік Кеңесінде және ядролық державалар жүйесінде мұрагер болды.

Егемендіктің алғашқы сәттен бастап Қазақстанның сыртқы саясатының ең мықты сапасы - қазіргі дипломатия мен тарихи өткеннің байланысын нақты түсіну. 1992 жылғы стратегиясында елдің геосаяси жағдайы оның тағдырын қалай анықтайтынын алдын-ала дұрыс болжау жасалды. Еуропа мен Азияның ортасында орналасқан ежелгі Қазақстан сауда және саяси байланыстар алаңы болды.

Қазақстан Еуропа, бұрынғы КСРО-ның Орталық Азия бөлігі, қарқынды дамып келе жатқан Азия-Тынық мұхиты аймағы мен Азия құрлығының оңтүстігін байланыстыратын стратегиялық маңызды рөл атқара алады.

Осылайша, 1991 жылдың желтоқсан айының бірінші жартысында үш республиканың - Ресей, Украина және Беларусь басшылары Минск түбіндегі Беловежье орманында келіссөздер өткізді, олар КСРО-ның 1922 жылғы шартын жоюға және бұрынғы КСРО-ның бұрынғы үш республикасының - РСФСР-дің славян қауымдастығын құруға бағытталған болатын. Осы мәселелер бойынша құжаттарға қол қойылды. Бұл кездесуге Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Орталық Азияның басқа да басшылары шақырылған жоқ. Осылайша, Ельцин, Кравчук және Шушкевичтің бастамасымен КСРО жойылды.

1991 жылы 12 желтоқсанда Ашхабадта Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Түркіменстан басшылары кездесті. Отырыста олар КСРО-ның ыдырауы және славян этникалық тобының бірігуі болашақта этникалық қақтығыстарға тап болады деген ортақ пікірге келді, сондықтан Орталық Азия республикаларының басшылары ТМД-ға кіріп, Ресейде Беловежье, Украина және Беларусь қабылдаған КСРО-ның ыдырауы туралы шешімге қосылды. Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Түркіменстан басшылары бұрынғы КСРО одақтас республикалары арасында жаңа ТМД келісімге қол қою туралы бастама көтерді.

Кеңестік жүйеден босату басталды, республикалар өздерінің «кеңестік» және «социалистік» атауларынан бас тарта бастады. 1991 жылы 10 желтоқсанда Республика Жоғарғы Кеңесінің сессиясында «Қазақ КСР» атауы «Қазақстан Республикасы» болып өзгертілді. 1991 жылы 16 желтоқсанда республиканың Жоғарғы Кеңесінде «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заң қабылданды.

Қазақстан 93% кеңестік экономикамен байланысты болды. Одақтық министрліктер кеңестік Қазақстан экономикасының нағыз қожаиндары болды. Барлық зауыттар, фабрикалар және олардың барлық өндірістік қуаттары одақтық министрліктердің немесе Кеңес үкіметі ұсынған одақ орталығының толық бақылауында болды. Тек 7 % біздің республикамызға тиесілі болды.

Бұл дегеніміз, республикамыздың КСРО құрамынан шығуының бірінші себебі - экономикалық фактор. Екінші себеп - бұл КСРО ыдыраған кездегі республикадағы демографиялық және этникалық жағдай - өте қиын болды. Кеңестік Қазақстан қалаларындағы қазақтардың үлесі аз болғандығы жасырын емес. Сонымен, 1980 жылдардың аяғында алматылықтардың тек 13-17 %-ы жергілікті тұрғындар болған.

Осылайша, Қазақстан үшін тәуелсіздік алу және оны сақтау қиын болды және Орталық Азиядағы көршілеріміз - өзбектер, қырғыздар, түркімендер мен тәжіктермен салыстырғанда өте қауіпті деп айтуға болады. Сонымен бірге, 1990-ші жылдардың басында Қазақстанның тәуелсіздік идеясын республиканың ұлттық демократиялық зиялылары көтере бастады. Мысалы, «Азат» ұлттық-патриоттық қозғалысы пайда болды.

Н. Ә. Назарбаев бастаған Қазақстанның саяси басшылығы өте сақтық танытты және сол кездегі имперлық-шовинистік ойлаудың құлдығында болған казактар мен басқа адамдардан сепаратизмнің алдын алуға тырысты.

Елбасы бастаған қазақстандық саяси басшылықтың саясаты өте тиімді, ақылды, дана және сындарлы болды. Сондықтан қазіргі Қазақстан әкімшілік және басқа жағынан түрлі саяси технологияларды қолдана отырып, тәуелсіздігін сақтап қалды.

1990 жылы Қазақстанның жалпы ішкі өнімі Өзбекстанға қарағанда төмен болды. 90-жылдары егемен Қазақстанның үкіметі оң экономикалық реформаны сәтті жүзеге асырды және біздің еліміз нарықтық экономика мен қатынастарға сәтті кірді. Қазір жалпы ішкі өнім Өзбекстанмен салыстырғанда 4 есе көп.

28 жыл ішінде біздің еліміз Тұңғыш Президент – Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың және Елбасының Екінші Президенті Қ-Ж. Тоқаевтың басшылығымен КСРО-ның бұрынғы кеңестік республикасынан бүкіл Кеңес Одағын өнеркәсіп пен ауылшаруашылығына қажетті барлық шикізатпен қамтамасыз еткен шикізат экономикасымен кетті; көпвекторлы сыртқы саясатты жүргізе отырып, нарықтық экономика құрып, біртіндеп индустриалды-инновациялық саясат көмегімен толыққанды тәуелсіз мемлекет құруға және тәуелсіз елдің дамуына көшті.

Осылайша, тәуелсіздіктің алғашқы жылдарынан бастап Қазақстан дұшпандарды табуға емес, достар табуға бағытталған үйлесімді бейбітшілік саясатын жүргізіп келеді.


Керімсал Жұбатқанов, Қазақ-Орыс халықаралық университетінің доценті, тарих ғылымдарының кандидаты

Просмотров материала: 922

Поделиться материалом


12:12 Орал тұрғыны өзге елден автокөлік айдап келемін деп 2 млн... 42 Просмотров

12:10 Досрочное снятие пенсионных: оплату ИПН разрешили отсрочить... 45 Просмотров

12:07 2020 жылы 7 млн әкімшілік құқық бұзушылық тіркелген... 53 Просмотров

11:58 7 млн административных правонарушений зарегистрировано в... 56 Просмотров

11:50 Қазақстанда 40 градус аяз болады... 89 Просмотров

11:45 Досрочное снятие пенсионных: платформа для заявок будет... 53 Просмотров

11:35 Елімізде қаржы пирамидаларын бақылайтын топ құрылды... 55 Просмотров

11:32 Средний возраст министров РК составил 48 лет... 47 Просмотров

11:19 Қытайдан қашып келген Мұрагер Әлімұлын пышақтап кетті... 82 Просмотров

11:12 Видео с мертвой рыбой на Балхаше возмутило казахстанцев... 68 Просмотров

11:10 Энергетика министрлігі аппаратының басшысы тағайындалды... 69 Просмотров

11:02 Три млрд тенге заплатили казахстанцы за нарушения карантина... 68 Просмотров

10:55 Карантинді бұзғаны үшін қазақстандықтар 3 млрд теңге... 80 Просмотров

10:45 Бизнес-леди осудили за хищение бюджетных средств в... 74 Просмотров

10:40 Мұздатқыштағы нәресте өлімі: атыраулық дәрігерлер сот... 84 Просмотров

10:33 В Туркестанской области предпринимателя избили до смерти за... 93 Просмотров

10:22 2020 жылы алимент төлеуден жалтарғандардан 76 пәтер мен 62... 82 Просмотров

10:14 Әділет министрлігі қандай заңдарды әзірледі?... 80 Просмотров

10:11 Младенец в холодильнике: коллеги осужденных выразили... 96 Просмотров

10:02 Зейнетақы жинағының бір бөлігін алу: өтінім қабылдайтын... 86 Просмотров

10:00 Жанибек Нупиров назначен руководителем аппарата Минторговли... 68 Просмотров

09:50 Бүгін елордада бірінші ауысымдағы бастауыш сынып оқушылары... 71 Просмотров

09:48 Врач избежал тюремного срока за смерть пациентки после... 80 Просмотров

09:42 Нұр-Сұлтан маңында ит атып, құлағын тескен ер адам ұсталды... 82 Просмотров

09:30 Вакцинацияға арналған электрон паспорт: екпе... 95 Просмотров

09:26 2 человека скончались от пневмонии в Казахстане... 83 Просмотров

09:17 Зейнетақы төлемдерін тұрғын үй алуға пайдалану қағидалары... 78 Просмотров

09:14 Полицейский погиб в ДТП на трассе в Карагандинской области... 66 Просмотров

09:02 Елімізде COVID-19-дан 11, пневмониядан 2 адам қайтыс болды... 82 Просмотров

09:02 1430 человек заболели коронавирусом за прошедшие сутки в... 89 Просмотров

18:05 Любовный треугольник: на IVI выходит новый фильм Анны... 236 Просмотров

18:03 Автобустардағы SMS төлем тоқтатылады... 272 Просмотров

17:52 Қазақстанның бірнеше өңірінде ауа райы бұзылады... 270 Просмотров

17:51 Молодые люди избили женщину с ребенком в Семее... 242 Просмотров

17:42 Тоқаев: Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты заңда барлық... 273 Просмотров

17:31 Ущерб в 26 млрд тенге: браконьеров задержали за отстрел... 250 Просмотров

17:27 СҚО-да үш жасар қыз жансақтау бөлімінен бір-ақ шықты. Анасы... 390 Просмотров

17:16 Көлік тізгіндеген 6 жасар бала әйелді қағып, мүгедек қылды:... 379 Просмотров

17:16 С 1 февраля в Казахстане перестанут принимать банкноты "с... 247 Просмотров

17:04 Попала в реанимацию: жительницу СКО подозревают в избиении... 279 Просмотров





Опрос


«    Январь 2021    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031