2 июля 2020 г.

Мы в соц сетях:



Қазақтың қарғыс сөздері

21 ноябрь 2019, 10:57
Қазақтың қарғыс сөздері
Қарғыс — зәбір-жапа шегіп, қорлық көрген, азапталған адамның жәбірленушісіне ашынып айтқан зілді кейіс сөзі, лагнеті. Қазақ халқы қарғысқа өте абайлап қараған. Сондықтан қазақ ұрпағына «қарғыс алма, алғыс ал» деген өнегелі өсиет қалдырған. Қарғысты айтқанда дұшпанының артынан топырақ шашатын, алақанын теріс жаятын. Сол себептен кейде оны теріс бата деп атаған. Қарғыс, шынтуайтында, жалпақ көпшілікке емес, ар-ұяттан безген елдің нақтылы бір жауына арналады. Қазақ халқы үшін сондай дұшпандардың бірі — малдың ұрылары. Оны былайша қарғап-сілеген:

Менің ақ байталымнан жеген етің — қан болсын,
Үйіңді құйын құлатып, аузы-басың шаң болсын.

Қарғыстың тілі айшықты да ащы, тиіп кетсе, қиып кететін нағыз қиғыр тіл. Батаны тілдің балы десек, қарғысты уы деуге болады.

Қарғыс қоғамдық өмірден әлдеқашан ығысқанымен, оның мәтіндері тіліміздің байлығы мен шешендік қуатын байқататын, ұлтымыздың төл дүниетанымынан, салтынан дерек беретін құнды тарихи-рухани ескерткішке айналып отыр.

Қарғыстар:

Саған қылғанды тас қылсын,
Көңілін сенен пәс қылсын!
Құлындатып, биелетіп,
Боталатып, түйелетіп,
Саған қастық қылғанды
Моласына үйелетіп,
Көлдетіп көзін жас қылсын!

*** *** *** ***

Қиналған кейбір кезіңде,
Қасыңа досың бармасын.
Опасыз болып жүрсең сен,
Ел болып әр кез қарғасын!

*** *** *** ***

Саған қас қылған кісінің
Базарға барып аты өлсін.
Ерте кетіп қайтқанда,
Үйіне келсе, қатыны өлсін!
Өзіне тышқақ тисін,
Өңменіне пышақ кірсін!
Тышқағы тыйылмасын,
Төсегі жиылмасын!
Шаңырағы шартылдап,
Шаңдырына қадалсын.
Босағасы борпылдап,
Борбайына қадалсын.
Күлдіреуіші күрт сынып,
Борша етіне қадалсын!
Аллаху акбар!

*** *** *** ***

1. Адамға қастық етсең, екі дүниенің қызығын көрмей өт.
2. Ақ сүтімнің айы ұрсын.
3. Албасты басқыр.
4. Ант ұрсын.
5. Арақтан өлгір, өлігіңе жан бармағыр.
6. Арам қат.
7. Аруақ атсын.
8. Аруақ ұрсын.
9. Аузың асқа жарымасын, көтің атқа жарымасын.
10. Аузыңа қан толсын.
11. Аузыңа қара қан толғыр.
12. Аузыңнан шығып жаныңа жайылсын.
13. Аурудың безгегіне, әйелдің мүйізгегіне жолыққыр.
14. Ауысып кеткір, жынды.
15. Аяқтағы суға тұншығып өл.
16. Базарға барсаң, атың өлсін, үйге келсең, қатының өлсін.
17. Бақытың тайғыр, шошқа.
18. Барғаныңнан келме.
19. Бармасаң, бадал, қара жерге қадал.
20. Басқан жерің қылмыс болып, түрмеден басың кетпегір.
21. Басың даудан кетпегір.
22. Басың желкеңе шыққыр.
23. Басың кеткір, жүгірмек.
24. Басыңды ит жегір.
25. Батпақтан шықпағыр.
26. Бауырың қан боп ақсын.
27. Бауырыңнан қағынғыр.
28. Бетпақ, бетің қара болғыр.
29. Бүйіріңнен қолың кетпесін.
30. Бір қайғыңды екінші қайғың басқыр.
31. Бір түндік келгір.
32. Дәмім ұрсын.
33. Дегеніңе жетпе.
34. Досыңнан қасың көп болғыр.
35. Екі дүниеде жүзің қара болсын.
36. Етпеңнен түсіп есіңнен танғыр.
37. Жабығыңнан жалын шықсын, уығыңнан өрт шықсын.
38. Жабығыңнан су шықсын.
39. Жабысқыр.
40. Жағың қарыссын.
41. Жағыңа жылан жұмыртқаласын.
42. Жазаңды Құдай берсін.
43. Жалғызың жайрағыр.
44. Жалмауыз, шешек.
45. Жаның жаһаннамға кетсін.
46. Жатқаныңнан тұрма.
47. Жексұрын күшік, желкең қиылсын.
48. Желкең қиылсын.
49. Жемтігіңді ит жесін.
50. Жер бауырлап қал.
51. Жер жастан.
52. Жер жұтсын.
53. Жерге жабысқыр.
54. Жерге кір.
55. Жерге қадал.
56. Жермен-жексен болғыр.
57. Жетпей желкең қиылғыр.
58. Жеті қабат жер ұрсын.
59. Жолыңа жуа бітсін.
60. Жуадай солғыр.
61. Жұлының үзілсін.
62. Жұмыртқаң тесіліп, шыбын-шіркей шаққыр.
63. Жүрсең, жолың болмағыр,
Отырсаң, орның болмағыр,
Жатсаң, жарың болмағыр.
64. Жігіт іздеумен күнің өткір.
65. Ит бауырыңды тартқыр.
66. Иттен туған ит.
67. Кебініңді жалма.
68. Көгермегір.
69. Көзің алдыңа түскір.
70. Көзің аққыр.
71. Көзің ашылмағыр.
72. Көзің көр болсын.
73. Көзің көріп, көңілің ұстамағыр.
74. Көзің шықсын.
75. Көзіңді ақ қыл қаптасын.
76. Көзіңе көк шыбын үймелегір.
77. Көзіңе көр топырғы құйылсын.
78. Көзіңмен көріп, қолыңмен ұстама.
79. Көк шешек келгір.
80. Көк шешектен өлгір.
81. Көріңде өкір.
82. Көтің түссін.
83. Көтіңнен қағынып, доктордан басың кетпесін.
84. Күлдей пәле жұққыр.
85. Күлің көкке ұшсын.
86. Күлің көмір болсын.
87. Кіріңді же.
88. Кісіге тілеген пәлең өзіңе келсін.
89. Қабырғаңнан қабірің қыссын.
90. Қағыңды келгір, көк шешек.
91. Қаңғырып өлгір.
92. Қара қағынды.
93. Қара түйнек болғыр.
94. Қара шашың қанға боялсын.
95. Қара-түйнек келсін.
96. Қарашығың батсын.
97. Қарғысың қара басыңа болсын.
98. Қарныңа қара пышақ енгір.
99. Қасып-қасып қаның шыққыр,
қаси алмай жаның шыққыр.
100. Қолың көтіңе жетпесін.
101. Қорасанның қоры шықсын.
102. Құдай атсын.
103. Құдай ұрсын.
104. Құдайдан тап.
105. Құдайдың қаһарына жолық.
106. Құйын соғып, делбе болып қалғыр.
107. Қызғанғаның қызыл итке жем болсын.
108. Мазаң кеткір.
109. Мал-басыңның игілігін көрме.
110. Мешел болғыр.
111. Мойның үзілсін.
112. Мысың құрысын.
113. Ойламаған жерден өлім тапқыр.
114. Отырған орныңда қатып қалғыр.
115. Өлігіңді көрейін, жалмауыз.
116. Өмір бойы аурудан айықпағыр.
117. Өмірің өксумен өтсін.
118. Өмірің өшкір.
119. Өмірің ұзаққа жетпегір.
120. Өміріңде ізгілік көрме.
121. Өсектен басың кетпегір, жақсыға қолың жетпегір, жексұрын.
122. Өтірікші, жалқау, басқа семірген қаның тасып өлгір.
123. Пәледен басың кетбегір.
124. Сен мені зарлатсаң, сені Құдай зарлатсын.
125. Суға батып, күлге аунағыр,
126. Суға кеткір.
127. Сүйгеніңнен айрыл.
128. Сібірге кеткір.
129. Табаныңнан сауғыр.
130. Табаныңнан тартыл.
131. Табаныңнан тозғыр.
132. Табаның жер тартқыр.
133. Таңдап жүргеніңде тазға, ақылы азға жолыққыр, қаншық.
134. Тас төбеңнен түсіп, табаныңнан шықсын.
135. Тәңірдің оғы тиер, оттың шоғы тиер.
136. Тосқауылға жолық.
137. Төбеңді көрме, шешек.
138. Төрт аяғым төбеңде ойнасын.
139. Тұқымың құрысын.
140. Түйіншек болғыр.
141. Тышқағың тыйылмасын, төсегің жиылмасын.
142. Тіл аузың байланғыр.
143. Тіл-аузың байлансын, ымдаумен күнің өтсін.
144. Тіліңді тістеп өт.
145. Тіліңе күйдіргі шыққыр.
146. Уылдырығың шірісін.
147. Үйің күйсін.
148. Үнің өшсін.
149. Шалқаңнан түскір, шешек.
150. Шегің жарылып, әйеліңе жолықпай өлгір.
151. Шешек шыққыр.
152. Ішкен-жегенің бойыңа жұқпасын.
153. Ішің күйсін.

Дереккөз: bilim-all.kz
Просмотров материала: 968

Поделиться материалом


14:19 Еще 356 человек выздоровели от КВИ в Казахстане... 27 Просмотров

14:15 Қазақстанның эстрада жұлдыздары той тойламай, үйде отыруға... 24 Просмотров

14:01 Қарағандыда бюджет қаржысын жымқырған кәсіпкер сотталды... 44 Просмотров

13:00 Қазақстанда ұшақ пен пойызға рұқсат беріліп, автобустар... 78 Просмотров

12:54 Какие профессии больше всего пострадали от коронавируса в... 82 Просмотров

12:40 Бұл аурудың табиғатын түсінбей жатырмыз - Ерлан Сайыров... 72 Просмотров

12:40 На 3,5 млн тенге обманула мошенница жителей Туркестанской... 74 Просмотров

12:28 Бурное обсуждение вызвало строительство аттракциона в горах... 85 Просмотров

12:24 Қазақстанда 5 шілдеден бастап карантин қалай күшейтіледі?... 479 Просмотров

12:17 Утверждены карантинные меры на 14 дней в Казахстане... 114 Просмотров

12:01 Қазақстандық дәріханалар екі аптада 10 миллиард теңгеден... 91 Просмотров

11:55 Кризис на рынке труда как новая возможность для развития... 95 Просмотров

11:51 Қайғылы оқиға болған Аягөздегі интернатта коронавирус... 90 Просмотров

11:45 Штраф в 277 тысяч тенге грозит россиянину за использование... 101 Просмотров

11:32 Предпринимателя наказали за кражу 5,8 млн тенге из... 83 Просмотров

11:28 214 адам коронавирус індетінен емделіп шықты... 88 Просмотров

11:20 Ежегодно более 1000 несовершеннолетних девочек выходят... 97 Просмотров

11:20 Шағын бизнес әлеуметтік желілерге қосылуда... 96 Просмотров

11:08 15-летнего подростка задержали за ложную информацию о... 93 Просмотров

11:00 Жамбыл облысында екі әйелді айуандықпен өлтірген қойшының... 94 Просмотров

10:58 Количество обменных пунктов сократилось в Казахстане... 82 Просмотров

10:46 214 человек выздоровели от КВИ в Казахстане... 100 Просмотров

10:40 Карантин кезінде құдалық өткізген мейрамхана анықталды... 84 Просмотров

10:35 Чем можно заменить парацетамол, рассказали казахстанские... 121 Просмотров

10:24 Қазақстандық дәрігерлер парацетамолды немен алмастыруға... 90 Просмотров

10:22 Учителей заставляют делать ремонт в школах Усть-Каменогорска... 88 Просмотров

10:10 Павлодарда пневмониядан 27 адам қайтыс болды... 82 Просмотров

10:00 Хирург лишился работы после видео из больницы в... 114 Просмотров

09:55 Нұрлан Нығматулин коронавирустан жазылып шықты... 82 Просмотров

09:51 27 человек скончались от пневмонии за июнь в Павлодарской... 100 Просмотров

09:38 Статистика департаментінде халық санағын жүргізуге... 94 Просмотров

09:35 За прошедшие сутки в Казахстане выявлено 1509 заболевших... 98 Просмотров

09:26 Елімізде соңғы тәулікте 1500-ден астам адам коронавирус... 110 Просмотров

09:22 В горздраве Алматы прокомментировали очередь из машин... 153 Просмотров

09:12 Той во время карантина устроили в Павлодарской области... 114 Просмотров

09:12 Павлодарлықтар шектеуге қарамастан "қыз ұзатқан"... 104 Просмотров

09:02 Шілденің 2-сі күнгі ауа райы болжамы... 109 Просмотров

09:00 Прогноз погоды на 2 июля... 108 Просмотров

08:13 Языковые проблемы казахского языка: Мы до сих пор стоим на... 143 Просмотров

18:40 Үкімет 5 шілдеден бастап 14 күнге карантин жариялауды... 304 Просмотров





Опрос


«    Июль 2020    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031