12 декабря 2019 г.

Мы в соц сетях:

+7 705 308 0767 +7 705 308 0767



Сүндет тойды дүркіретіп өткізу дәстүрі қайдан келді?

09 ноябрь 2019, 12:35
Сүндет тойды дүркіретіп өткізу дәстүрі қайдан келді?
Бүгінде Оңтүстік Қазақстанда сүндет тойды "ұлы той" деп атап өту дәстүрге айналып барады. Отбасылық мейрам болса да, оған жүздеген адамды шақырып, аста-төк той жасайтындар баршылық. Sputnik Қазақстан тілшісіне сұхбат берген этнограф мамандар ол "дәстүрдің" қайдан шыққанын және қалай таралып жатқанын айтып берді.

"Не шықса да, оңтүстіктен шығады"

Этнограф Досымбек Қатранның айтуынша, қазақ халқы сүндет тойды дүбірлетіп тойламаған. Ондай салт араб елдерінде болған. Оны тарихи деректер де растап отыр.

"Мысалы, Мысырға барған Бейбарыс сұлтан уәзірлері мен сарбаздарының балаларын бір күнде сүндетке отырғызып, ұлан-асыр той жасаған дейді. Ол XIII ғасырда болған. Бірақ ол бізге тән дүние емес. Әрине, баланың мұсылмандық парызын орындап жатқаны – үлкен қуаныш. Дегенмен, соншалықты дүркіретіп өткізген даңғазалық, мақтаншақтық деп есептеймін. Әйтеуір, не шықса да, оңтүстіктен шығатын болды ғой", - дейді Қатран.

Маманның сөзіне қарағанда, сүндет той – жақын ағайынның ішінде атқарылатын шаруа. Бір атаның балалары арасында атап өтсе де болады. Оны атқа мінгізу салтымен қоса өткізеді.

"Қазақта ең үлкен той ол – үлкен қайраткердің жылын өткізу, яғни "ас" деп аталады. Сол шын мәнінде үлкен той еді. Оны ат шаптырып тұрып өткізеді. Осыны оқыған адам этнографтар қатып қалған қағиданы айта береді деп ойлауы мүмкін. Бірақ бұл – талай ғасырдан бері атадан балаға мирас болып келе жатқан салт-дәстүр. Біз соны ғана айтамыз", - деп атап өтті Қатран.

Қазақ екі салтты үндестіре білген

Сүндет той – бұл әулеттің тойы. Бір әулетте ек-үш баланы бір уақытта сүндетке отырғызып, ағайынның ішінде тойын қатар өткізе береді. Сосын қазақ халқы бұл салтты баланың шаруаға араласатын жасқа келуімен шебер үндестіре білген.

"Біздің салтымызда ол "жарты мүшел" болып саналады. Сондықтан баланың жеті жасында атқа қонып, шаруаға араласқанын қоса атап өтетін. Сүндет той мен атқа мінгізудің қатар жүретіні де сол. Атам қазақ екеуін үндестіре білген ғой. Яғни, 7 жасқа дейін бала ойын баласы, одан кейін үйдің шаруасына араласқан", - дейді Қатран.

Қыз бала да солай, 7 жастан кейін шешесіне қолғабыс жасай бастайды.

"Ал жаңағыдай дабырлатып тойлау қазақта болған жоқ. Енді, үлкен той жасау түріктерде, күрдтерде, кавказдықтарда болған. Ондайда баланы көлікке отырғызып, сүндет тойын дүбірлетіп өткізген", - деп түсіндірді ол.

Этнографтың айтуынша, кез келген әдет 40-50 жылдың ішінде қолданыстан шығуы мүмкін. Ал 100 жылға дейін барып, қолданыстан шықпаса, ол салтқа айналады. Оңтүстік Қазақстандағы "ұлы той" да солай.

"Мысалы, кеңес заманында үйге қонақ келсе, үстелге дүңк етіп, арақ қоятын бір әдет болған. Бүгінде ол қолданыстан шығып бара жатыр. Әдет болып еді, салтқа айналған жоқ", - деп атап көрсетті Қатран.

Көрші елдің ықпалы болуы әбден мүмкін...

Ал этнограф Бибізия Қалшабаеваның пікірінше, оңтүстіктегі "ұлы той" этно-мәдени ықпалдың нәтижесі болуы әбден мүмкін. Себебі 80-жылдарға дейін оңтүстіктің халқы сүндет тойды қазіргідей тойламаған.

"Біз 90-жылдары Ташкентте тұратын қазақтардың тұрмыс-салтын зерттеп барғанбыз. Сол кездің өзінде Өзбекстанда сүндет тойды "ұлы той" деп атап жүрді. Мен үлкен той үйлену тойы емес пе деп сұрасам, олар "Жоқ, ең үлкен той осы – ұлы той" деген, яғни сүндет той. Себебі бұл мұсылмандыққа жасалған маңызды қадам деп айтқан. Сондықтан бүгінде елімізде, әсіресе, оңтүстікте сүндет тойды "ұлы той" деп атап өтуіне көрші өзбек ағайындардың ықпалы болды деп өзім тұжырымдаймын", - дейді профессор.

Ғалымның айтуынша, бүгінде басқа аймақтарда сүндет тойды олай тойламайды. Сондықтан бұл үрдіс көрші елдің этно-мәдени ықпалы екенін тағы бір мәрте көрсетіп отыр.

"Сосын оңтүстікте сүндет тойда жасалатын негізгі әдет-ғұрыптарға келетін болсақ, онда да өзбек халқының мәдени ықпалы байқалады. Мәселен, баланың нағашы жұрты бір тай алып келеді. Сол тайға баланы отырғызады да, жұрттың алдына шығарады. Сондай-ақ, балаға арнап киім-кешек, көрпеше және тағы басқа заттарды алып келеді. Өзбектер де соны міндетті түрде жасайды. Сондықтан осы дәстүр көршілес елдің ықпалы деген ойдамын", - деп түйіндеді Қалшабаева.
Просмотров материала: 1 018

Поделиться материалом


10:27 Президент наградил Розу Рымбаеву... 59 Просмотров

10:22 Два Димаша: полицейский и певец встретились в Нью-Йорке... 64 Просмотров

10:17 78 лиц привлечены к ответственности за двойное гражданство... 69 Просмотров

10:08 Инвестиции в сельское хозяйство по итогам десяти месяцев... 90 Просмотров

10:05 Вернувшимся из Сирии 14 казахстанцам вынесли приговор... 75 Просмотров

09:57 Младенец умер в больнице Нур-Султана: родные не согласны с... 85 Просмотров

09:48 Курс валют на 12 декабря... 87 Просмотров

09:45 "Прикрывать никого из начальников не будем" - глава МВД... 96 Просмотров

09:28 Прогноз погоды на 12 декабря: дождь и снег ожидаются почти... 87 Просмотров

21:31 Начаты расследования в отношении оптовых реализаторов угля... 235 Просмотров

21:09 К.Токаев выслушал предложения партии "Ауыл" по развитию... 288 Просмотров

20:49 Сириядан қайтарылған 14 қазақстандықтың ісі бойынша соттың... 285 Просмотров

18:23 Казахстанка выиграла международный конкурс красоты в США... 336 Просмотров

18:15 "Отказываюсь есть вместе с тараканами": роженица... 329 Просмотров

18:06 Apple лишилась статуса самой дорогой компании мира... 321 Просмотров

17:59 Названы самые коррумпированные регионы в Казахстане... 416 Просмотров

17:48 А.Аймагамбетов рассказал о грамотности казахстанцев... 300 Просмотров

17:31 К.Токаев принял лидера партии "Ауыл"... 285 Просмотров

16:21 «Оралман» заменят на «қандас» - Мажилис одобрил поправки в... 340 Просмотров

16:16 В Казахстане предлагают облегчить получение статуса... 315 Просмотров

16:11 Среди самих инвесторов нет однозначного понимания, что... 364 Просмотров

16:09 Авторы скандального памятника Маншук Маметовой украсят... 314 Просмотров

15:44 Что искали казахстанцы в Google в 2019 году... 304 Просмотров

15:35 Трудовых мигрантов обяжут платить налоги в Казахстане... 312 Просмотров

15:14 "Алматы любит тебя". Инсталляцию убрали с Арбата... 239 Просмотров

14:13 Н.Нигматулин возмутился незащищенностью школ и объектов... 238 Просмотров

14:08 Каждый четвертый выпускник - безработный, - Б.Сапарбаев... 290 Просмотров

13:19 Религиозные благотворительные фонды обяжут отчитываться по... 230 Просмотров

12:50 Ездить по выделенным полосам смогут только такси с шашками,... 225 Просмотров

12:43 Ярмарки пройдут в Нур-Султане ко Дню независимости... 211 Просмотров

12:16 Желтоқсан оқиғасын еске алу... 345 Просмотров

12:06 "Остается непонятным: имеют ли право пациенты получать... 364 Просмотров

12:03 Зачем нам вузы, которые готовят некомпетентных? -... 239 Просмотров

11:45 Овчарка насмерть загрызла мальчика в Алматинской области... 223 Просмотров

11:41 Землетрясение в 4,2 балла произошло в 374 километрах от... 218 Просмотров

11:35 Брата экс-акима СКО подозревают в хищении 500 миллионов... 239 Просмотров

10:54 Ұлттық тестілеу орталығындағы шу: Жақсыбеков 7 жылға... 272 Просмотров

10:49 Отработка в селе станет обязательной для выпускников... 285 Просмотров

10:47 61 вуз в Казахстане готовит будущих безработных - НПП... 278 Просмотров

10:32 МОН приостановило лицензии 10 казахстанских вузов... 1 389 Просмотров





Опрос
Сколько вы зарабатываете?


Просмотреть результаты


«    Декабрь 2019    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031