25 августа 2019 г.

Мы в соц сетях:

+7 705 308 0767 +7 705 308 0767



Қазақ неге әкесі тірі адамға бас мүжітуден қорыққан?

13 август 2019, 19:15
Қазақ неге әкесі тірі адамға бас мүжітуден қорыққан?


Қазақ қой сойып, қонақтарға ет асқанда малдың мүшесін әр адамға бөліп берген. Оның өз ырымдары да болған екен. Этнограф Болат Бопайұлы Тengrinews.kz тілшісіне ет асқанда қой мүшелерін кімге және не үшін бергенін айтып берді.

Кәрі жілікті кімдерге береді?

Маманның сөзінше, қазақ ет асар кезде малдың ұсақ және ірі екеніне назар аударған.

"Қазақтың ең сыйлы асы - ет. Қазақ ұсақ малдың етін асқанда оған бас, жанбас, ортан жілік, кәрі жілік, арқа, белдеме, сүбе қабырға, жауырын, қарын, тоқішек, жалбыршақ, жұмыр сияқты кәделілерінің бәрін салады. Ал ірі қара асқанда қазы-қарта, жая, жал, қабырға салып, толық табақ етін басады. Қазақ бұларды бір асым ет деп атайды", - дейді ол.

Болат Бопайұлы қазақтың кейде ырымдап қос кәрі жілікті де асатынын айтады. Оны табаққа қостап салады екен.

"Ортан жілік, асық жілік, жауырындарды қос-қостан аспайды. Кәрі жілікті көне көз қарияларға сыйлап береді. Кәрі жілікті бастың жолдасы деп санайды. Бірақ қазақ тоқпан жілікті тартпайды. Оны бұрын байлар табаққа салып, итіне беретін немесе құлына ұсынатын болған. Сондықтан, қазақта тоқпан жілікті тарту салты болмаған", - дейді маман.

Басты кесу тәртібі бар

Этнографтың айтуынша, дастарханда бас кесудің өз тәртібі бар. Басты ұсынғаннан кейін бірінші бата оқылады екен.

"Бастың тұмсығын өз жағына қаратып, оң жақ езуінен кесіп, оны табаққа салады. Бұл үйдің құты басқа жаққа кетпесін деген ырым. Ал екінші езуін басты кесіп отырған адамның өзі жейді. Кейін құлақты кесіп, оны үйдегі кішкентай балаға ұсынады. Мұндағы ырым - құйма құлақ ұғымтал болсын, сөз ұғатын болсын дегені", - дейді Болат Бопайұлы.

Бірақ қос құлақты бірден ұсынбайды екен, себебі ол кезде бала айтылған сөз бір құлақтан кіріп, екіншісінен шығып кететін ақпа құлақ болып өседі деген.

"Содан кейін басты түгел кесіп, үйдегі адамдардың бәріне ауыз тигіздіреді. Осы арқылы басымыз қосылып жүрсін, берекеміз бұзылмасын деп ырымдаған. Басты жеке-жеке жемейді. Себебі басымыз жеке қалады деп қорқады", - дейді ол. Айтуынша, басты түгел кесіп тастамай, оның қалғанын үйдің иесіне ұсынады. Басты әкесі тірі адам мүжімейді екен.

"Әйтпесе, әкесі өледі деп ырым еткен. Оның үстіне, бұл әкенің орнына, жолына таласқандық болып саналады. Сондықтан, басты кесіп отырған қариялар "Осы отау иесінің әкесі тірі ме?" деп алдын ала сұрап алады", - дейді Болат Бопайұлы.

Көздерді неге бір адам жеуі керек?

Этнографтың сөзінше, бастың төбесінен кесіп, дастархандағы ең беделді адамға ұсынады, бұл елге тіреу болып жүр дегені.

"Езуі мен тілін кесіп алып, шешен адамға ұсынады, бұл езуінен енші беріп жүрсін, елдің қамын, халықтың тағдырын айтсын деген ырым. Ал бастың таңдайын "әнші бол, таңдайы тақылдаған шешен бол" деп көп жағдайда қыз балаларға ұсынады", - дейді маман.

Айтуынша, бастың көзін берудің де өзіндік жолы бар. Екі көзді бір адамға ұсыну керек екен. Себебі оны екі адамда бөліп берсе, олар алакөз болып, жауласып кетеді деп санаған. Төс - күйеу балаларға, қабырға - қыз-келіншектерге Болат Бопайды төстің күйеубалаға берілетінін айтады. Мұндағы себеп - күйеу ұрпақты болсын, ел алдында кеудесін керіп жүрсін дегені.

"Асық жілікті балаларға береді. Бұрынғы заманда асық жілікті мүжіп болғаннан кейін, оны бесік құданың басына байлап қойған. Асық жілікті көрген адамдар "Е-е, бұл бесік құда екен ғой" деп таныған. Сондықтан, төс пен асық жілікті үлкендердің емес, күйеу бала мен келіннің асы деп санаған", - дейді этнограф.

Оның сөзінше, ортан жіліктің еті мол, сондықтан оны атпал азаматтарға, балуандар мен батырларға ұсынған екен. Бұл - олардың сыбағасы. Жауырын да солардың еншісінде. Ал әйелдер мен қыз-келіншектерге қойдың қабырғалары беріледі екен.

"Қойдың сүбе қабырғасы, қыра қабырғаларының еті тәтті әрі жұмсақ болады. Сондықтан қабырғаларды әйелдер мен бойжеткендерге береді. Қабырғадай майысып тұрсын, ибалы болсын деп ырымдаған", - дейді Болат Бопайұлы.
Просмотров материала: 797

Поделиться материалом


13:05 Акимы в соцсетях: Позитив помог Ахметову занять 1-е место... 1 101 Просмотров

12:44 Казалось бы, налицо очевидные успехи, но кардинальных... 802 Просмотров

12:23 130 школ капитально отремонтировали в Северном Казахстане... 690 Просмотров

12:05 "Не ходи, разорвут": Опубликовано архивное видео... 763 Просмотров

11:27 Ресейде зорланған қазақстандық қыздың оқиғасына қатысты... 811 Просмотров

10:55 Строящийся мост рухнул в Павлодарской области... 790 Просмотров

10:32 20 рет пышақ сұқты: Түркістан облысында ер адам үш жасар... 846 Просмотров

10:16 Прогноз погоды на 24 августа: в западных областях ожидается... 778 Просмотров

10:02 Арыс: задержаны командир воинской части и его заместитель... 753 Просмотров

21:08 Лучших педагогов наградили в Акмолинской области... 974 Просмотров

18:22 Вынесено судебное решение по делу в отношении производителя... 2 309 Просмотров

18:01 21 тысяча тенге на ребенка: 70 тысячам семей пересматривают... 1 075 Просмотров

17:56 Воспитательница сняла на видео, как ее дочь побила малыша в... 1 228 Просмотров

17:52 Осложнения после обрезания: 10 мальчиков поступили за месяц... 1 087 Просмотров

17:45 Могут быть изменения, - Б.Сапарбаев о 5% пенсионных... 1 103 Просмотров

17:38 Депутаттар кімге 1 миллион теңгеден берілетінін анықтады... 487 Просмотров

17:18 Сотни домовладельцев уличены в самозахвате земель в... 470 Просмотров

16:58 Полковник погиб во время прыжка с вертолёта в Алматинской... 530 Просмотров

16:56 Токаев - Скляру: Не путайте понятия "инновации" и... 558 Просмотров

16:50 Мы не слишком жестки в отношении наказания за клевету -... 444 Просмотров

16:29 Жабық тақырып-7: Секс не үшін керек?... 644 Просмотров

16:18 Мужчина ударил сотрудника ЦОНа в Шымкенте за отказ... 377 Просмотров

16:16 Поиски пропавших альпинистов прекращены... 341 Просмотров

16:03 Отандық танымал әнші бейнебаянына гейлерді не себепті... 311 Просмотров

15:16 На сегодняшний день лёгкая промышленность у нас... 590 Просмотров

15:04 У беременной забрали машину из-за штрафов в 100 тысяч тенге... 170 Просмотров

14:50 Токаев открыл новую детскую поликлинику в Караганде... 182 Просмотров

14:36 500 лесных пожаров нанесли государству ущерб на сумму 220... 154 Просмотров

14:09 Судьи Казахстана предлагают ввести кастрацию насильников... 321 Просмотров

13:24 Полицейские в столице продавали информацию о смерти людей... 215 Просмотров

12:58 Апелляцию по УДО Джакишева перенесли в очередной раз... 174 Просмотров

12:30 Валихан Тен стал советником акима Алматы... 188 Просмотров

12:02 Изнасилование казахстанки в России: в соучастии... 257 Просмотров

11:42 Семьи из Павлодара не хотят жить в новых квартирах... 198 Просмотров

11:38 Оқушылар мектеп бітіргенде домбырада 10 күй ойнай алуы тиіс... 275 Просмотров

11:25 В МОН обратились к абитуриентам... 264 Просмотров

11:17 Газопровод «Сарыарка» достигнет столицы в октябре... 243 Просмотров

10:38 Апелляцию по УДО Джакишева перенесли в очередной раз... 245 Просмотров

10:35 К.Токаев прибыл в Карагандинскую область для участия в... 278 Просмотров

10:30 За ДТП по вине пьяного полицейского наказали руководителей... 220 Просмотров





Опрос


«    Август 2019    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031