24 сентября 2019 г.

Мы в соц сетях:

+7 705 308 0767 +7 705 308 0767



"Сахнаны сыйласын"- ғалым Қабатовтың сөйлеу мәнерін сынға алды

20 май 2019, 14:26
"Сахнаны сыйласын"- ғалым Қабатовтың сөйлеу мәнерін сынға алды
Шерубай Құрманбайұлы рейтинг қуған бағдарламалар көрермен талғамын төмендетіп жатқанын мәлімдеді.

Профессор Шерубай Құрманбайұлы Sputnik Қазақстан тілшісіне берген сұхбатында терминдерді қазақ тіліне сапалы аудару мәселесін қозғай отырып, рейтинг қуған бағдарламалардың қоғамға қауіпті екенін айтты.

Ғалым сондай-ақ кейбір тележурналистер мен танымал әзілкештердің сөйлеу мәнерін сынға алды.

Тележурналистер қазақ тілінің заңдылығын бұзып сөйлейді

Әңгіме барысында профессор телеарналарда жұмыс істейтін кейбір журналистердің қазақ тілінің заңдылығын бұзып сөйлейтінін атап өтті. Ғалым бұл мәселе жайлы республикалық басылымдарда

бірнеше көлемді мақала жазған. Журналистерге арнап шеберлік сыныптарын, семинарлар да өткізген. Оның пікірінше, аталған мәселе осы күнге дейін өзекті.

"Көптеген тележурналист қазақ тіліндегі сөйлемді орыс тілінің құрылысы бойынша айтады. Етістікті сөйлемнің басына шығарып жібереді. "Мен ойлаймын" деп сөйлейді.

"Мен бұл жөнінде бұлай ойлаймын" демейді. Қазақ тілінің сөйлеу заңдылықтары мен сөйлем құрылымын сақтамайды.

Фразеологизмдерді дұрыс қолданбайды. Сөйлеу барысында ілгерінді, кейінді ықпалды дұрыс айтпайды. Кейбір дикторлар "сонымен қатар" деген тіркестегі "қ"-ны анық айтқысы келеді.

"Сонымең ғатар" деп айтылуы бойынша жатық сөйлейтіндер көп емес. Мұны журналистер қаперіне алып жатса, жақсы болар еді", – дейді Шерубай Құрманбайұлы.

Нұрлан Қоянбаев пен Тұрсынбек Қабатов жайлы

Ғалым мақалаларының бірінде еліміздің танымал әзілкештері Тұрсынбек Қабатов пен Нұрлан Қоянбаевтың да сөйлеу мәнерін сынға алған еді. Осы мәселеге қатысты пікір білдірді.

"Нұрлан Қоянбаев пен Тұрсынбек Қабатовты сырттай танығанмен, олармен бетпе-бет кездесіп, сөйлескен емеспін. Олармен алты аласы бес бересім жоқ. Тіл маманы ретінде мақаламда тек олардың сөйлеу мәнеріндегі кемшіліктерді айттым. Алайда бүгінгі "жұлдыздар" мамандар сөзіне

аса құлақ аса бермейтін сияқты. Қазір Нұрлан Қоянбаев телеарнадан кетті-ау деймін. Ал Тұрсынбек Қабатов әлі де жұмыс істеп жүр. Қазір теледидарды өте сирек көремін. Оған уақыт жоқ. Қабатовтың хабарларын сүйсініп қарайтындардың қатарынан емеспін. Анда-санда бір көзің

шалып қалғанда әзілкештің тілі жақсарып кеткенін байқамайсың. "Жатырған" сияқты жергілікті сөздерді немесе жаргондар мен орыс сөздерін араластырып сөйлеп жатады.

Ол ғана емес, ел алдында шыққан соң, кім де болса, әдеби тіл нормаларын сақтап, көпшілікті, сахнаны сыйлауы тиіс қой. Телеарналар бұл істе жұртқа үлгі болуы керек еді, әзірге олай болмай тұр", – дейді Шерубай Құрманбайұлы.

Рейтинг қуған бағдарламалар жарға жығады

Әңгіме барысында ғалымнан бұрын ашық айтылмай келген төсек қатынасы, зорлау, қыздың пәктігін сату сияқты тақырыптардың қазақ тілді бағдарламаларда еркін талқылана бастауына көзқарасы қандай екенін сұрадық.

Ол мұндай арзанқол, анайы дүниелердің ұрпақ тәрбиесі мен саламатты қоғам қалыптастыруға қызмет етпейтінін атап өтті.

"Атың шықпаса, жер өрте" деп кез келген жолмен жұртты қаратып, ашық-шашық киім үлгісі мен ардың-гүрдің сөйлеу үлгісін, беттен алып, төске

шауып тұрған, "еркін өскендік", "өжеттік", "қайсарлық" деген ұғымдарды "көкбеттікпен", күлдіріп отырып жылататын, ойлы, салмақты әзілді бос сөз, дөрекі, арзан қалжыңмен шатастырып жүргендерді ел алдында сайратып қойғаннан ешкім ұтпайды", - дейді профессор.

Шерубай Құрманбайұлының айтуынша, рейтинг қуып, талғамы ортадан да төмен көрермендерге бағытталған бағдарламаларды көбейту – болашақ ұрпақтың, жалпы жұртшылықтың, көрермендердің талғамын төмендетеді.

"Керісінше, телеарана көрерменді тұщымды, мағыналы, мазмұнды да сапалы бағдарламалармен, сараптамалық хабарлармен, білім, ғылым, әдебиет, тарих, өнер

туындыларының озық өнімдері мен ұлт құндылықтарын дәріптейтін бағдарламалармен тартса ғой дейміз. Телеарналар

көремен талғамын өсіретін, тағлымы мол, құнды ақпараттар беретін бағдарламаларды көбейтсе, олар халық талғамының өсуіне және өресі биік көрерменнің көбеюіне жол салар еді деген пікірдеміз", – деді ол.

Осы орайда ғалым бүгінгі телерналардағы кейбір бағдарламаларға көңілі толмайтынын ашық айтты.

"Теледидар көруге уақытым аз. Ал енді көп бағдарламаны қарасақ, құнды ақпарат алып, қуанып қалудан гөрі жүйкеміз тозатын, көңіліміз

қалатын сәттер жиірек болады. Алайда бағдарламаның барлығы сапасыз деуден аулақпыз. Аз да болса, сапалы бағдарламалар бар екенін де айту керек.

Сондықтан телеарнадағы осындай жағымсыз, ұрыс-керіс, атыс-шабыс, адам өлтіру, зорлық-зомбылық, қорлау сияқты жағымсыз

дүниелерді көрсету қоғамға пайдасыз, құнарсыз, мерзімі өтіп кеткен, улы, зиянды тамақ бергенмен бірдей. Менің ойымша, сапасыз, арзан, рейтинг қуған бағдарламалар бізге қажет емес", – деп түйіндеді.

Просмотров материала: 559

Поделиться материалом


00:27 Касым-Жомарт Токаев встретился с Майклом Блумбергом... 116 Просмотров

00:24 Порностудию обнаружили полицейские в Алматы... 122 Просмотров

20:45 Ақжарқын Тұрлыбай амнистияға ілігуі мүмкін – бас прокуратура... 201 Просмотров

20:39 Н.Назарбаев: Я дорожу особыми отношениями с председателем... 196 Просмотров

19:02 Митинги 21 сентября. Как это было (ВИДЕО)... 197 Просмотров

18:20 Егер болашаққа дайын болғың келсе, кешегі істегеніңді... 448 Просмотров

17:45 Алматинских девушек склоняли к проституции в Южной Корее... 209 Просмотров

17:40 ОПГ занималась незаконной пересадкой органов в Казахстане... 197 Просмотров

16:44 Джеки Чан прочитал стихотворение Абая (ВИДЕО)... 236 Просмотров

16:38 Массовая драка школьников в Актау: пистолет оказался... 224 Просмотров

16:38 Казахстанцы задолжали за комуслуги 11,4 миллиарда тенге... 215 Просмотров

16:22 На митинги в субботу вышли в восьми городах Казахстана... 294 Просмотров

16:04 Культура быть корпорацией... 265 Просмотров

14:45 ЧП в Шамалгане: одна из пострадавших девочек пришла в... 292 Просмотров

12:33 Елордада митинг кезінде жасөспірім қыздың ұсталған видеосы... 362 Просмотров

11:36 Алматы – центр дирижёрского искусства в XXI веке... 424 Просмотров

11:26 Четверых участников митинга в Нур-Султане привлекли к... 305 Просмотров

10:01 БАҚ: Қытай мемлекеттегі мешіттерді талқандай бастады... 399 Просмотров

09:54 Касым-Жомарт Токаев прибыл в США... 318 Просмотров

09:50 Строящееся здание рухнуло в Кызылординской области... 377 Просмотров

09:42 Инвестиции в образование продолжают снижаться... 266 Просмотров

09:36 Токаев и Ли Чжаньшу обсудили перспективы развития... 276 Просмотров

09:32 Прогноз погоды на 23 сентября... 275 Просмотров

09:29 Более 500 человек тушат пожар на территории Баянаульского... 270 Просмотров

09:21 Курс валют на 23 сентября... 255 Просмотров

15:07 Акимы в соцсетях: Кошанов ушел – одним конкурентом меньше,... 1 327 Просмотров

12:17 Пропавший бармен из Нур-Султана найден мертвым... 1 185 Просмотров

12:05 В отношении авиакомпаний "Эйр Астана" и "Scat" начато... 1 010 Просмотров

11:26 В Таразе главбух интерната для детей-инвалидов растратила... 974 Просмотров

11:15 Автоледи из Актобе дала взятку 5 тысяч тенге и была... 976 Просмотров

11:09 Многодетным семьям в текущем году будет выдано более 8... 963 Просмотров

10:44 На севере Казахстана отметили 20-летие комплекса Қарасай и... 914 Просмотров

10:25 Прогноз погоды на 21 сентября: на севере ожидаются... 914 Просмотров

20:09 БЕСПЕН ОҚЫҒАНДАР НЕГЕ БАЙ БОЛМАЙДЫ?... 1 547 Просмотров

19:04 Заморозки ожидаются в ряде областей Казахстана... 1 252 Просмотров

18:43 21 тысяча тенге на ребенка: тысячи семей в ЗКО скрыли свои... 1 188 Просмотров

18:35 Сколько квартир планируют выдать многодетным семьям в 2019... 1 189 Просмотров

18:18 «Аралтұз» құрамында әйнек қайдан жүр?... 1 239 Просмотров

18:08 Полиэтиленовые пакеты перестанут выдавать бесплатно... 1 100 Просмотров

17:35 А.Мамин принял участие в открытии завода по производству... 1 112 Просмотров





Опрос


«    Сентябрь 2019    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30