19 июня 2019 г.

Мы в соц сетях:

+7 705 308 0767 +7 705 308 0767



"Сахнаны сыйласын"- ғалым Қабатовтың сөйлеу мәнерін сынға алды

20 май 2019, 14:26
"Сахнаны сыйласын"- ғалым Қабатовтың сөйлеу мәнерін сынға алды
Шерубай Құрманбайұлы рейтинг қуған бағдарламалар көрермен талғамын төмендетіп жатқанын мәлімдеді.

Профессор Шерубай Құрманбайұлы Sputnik Қазақстан тілшісіне берген сұхбатында терминдерді қазақ тіліне сапалы аудару мәселесін қозғай отырып, рейтинг қуған бағдарламалардың қоғамға қауіпті екенін айтты.

Ғалым сондай-ақ кейбір тележурналистер мен танымал әзілкештердің сөйлеу мәнерін сынға алды.

Тележурналистер қазақ тілінің заңдылығын бұзып сөйлейді

Әңгіме барысында профессор телеарналарда жұмыс істейтін кейбір журналистердің қазақ тілінің заңдылығын бұзып сөйлейтінін атап өтті. Ғалым бұл мәселе жайлы республикалық басылымдарда

бірнеше көлемді мақала жазған. Журналистерге арнап шеберлік сыныптарын, семинарлар да өткізген. Оның пікірінше, аталған мәселе осы күнге дейін өзекті.

"Көптеген тележурналист қазақ тіліндегі сөйлемді орыс тілінің құрылысы бойынша айтады. Етістікті сөйлемнің басына шығарып жібереді. "Мен ойлаймын" деп сөйлейді.

"Мен бұл жөнінде бұлай ойлаймын" демейді. Қазақ тілінің сөйлеу заңдылықтары мен сөйлем құрылымын сақтамайды.

Фразеологизмдерді дұрыс қолданбайды. Сөйлеу барысында ілгерінді, кейінді ықпалды дұрыс айтпайды. Кейбір дикторлар "сонымен қатар" деген тіркестегі "қ"-ны анық айтқысы келеді.

"Сонымең ғатар" деп айтылуы бойынша жатық сөйлейтіндер көп емес. Мұны журналистер қаперіне алып жатса, жақсы болар еді", – дейді Шерубай Құрманбайұлы.

Нұрлан Қоянбаев пен Тұрсынбек Қабатов жайлы

Ғалым мақалаларының бірінде еліміздің танымал әзілкештері Тұрсынбек Қабатов пен Нұрлан Қоянбаевтың да сөйлеу мәнерін сынға алған еді. Осы мәселеге қатысты пікір білдірді.

"Нұрлан Қоянбаев пен Тұрсынбек Қабатовты сырттай танығанмен, олармен бетпе-бет кездесіп, сөйлескен емеспін. Олармен алты аласы бес бересім жоқ. Тіл маманы ретінде мақаламда тек олардың сөйлеу мәнеріндегі кемшіліктерді айттым. Алайда бүгінгі "жұлдыздар" мамандар сөзіне

аса құлақ аса бермейтін сияқты. Қазір Нұрлан Қоянбаев телеарнадан кетті-ау деймін. Ал Тұрсынбек Қабатов әлі де жұмыс істеп жүр. Қазір теледидарды өте сирек көремін. Оған уақыт жоқ. Қабатовтың хабарларын сүйсініп қарайтындардың қатарынан емеспін. Анда-санда бір көзің

шалып қалғанда әзілкештің тілі жақсарып кеткенін байқамайсың. "Жатырған" сияқты жергілікті сөздерді немесе жаргондар мен орыс сөздерін араластырып сөйлеп жатады.

Ол ғана емес, ел алдында шыққан соң, кім де болса, әдеби тіл нормаларын сақтап, көпшілікті, сахнаны сыйлауы тиіс қой. Телеарналар бұл істе жұртқа үлгі болуы керек еді, әзірге олай болмай тұр", – дейді Шерубай Құрманбайұлы.

Рейтинг қуған бағдарламалар жарға жығады

Әңгіме барысында ғалымнан бұрын ашық айтылмай келген төсек қатынасы, зорлау, қыздың пәктігін сату сияқты тақырыптардың қазақ тілді бағдарламаларда еркін талқылана бастауына көзқарасы қандай екенін сұрадық.

Ол мұндай арзанқол, анайы дүниелердің ұрпақ тәрбиесі мен саламатты қоғам қалыптастыруға қызмет етпейтінін атап өтті.

"Атың шықпаса, жер өрте" деп кез келген жолмен жұртты қаратып, ашық-шашық киім үлгісі мен ардың-гүрдің сөйлеу үлгісін, беттен алып, төске

шауып тұрған, "еркін өскендік", "өжеттік", "қайсарлық" деген ұғымдарды "көкбеттікпен", күлдіріп отырып жылататын, ойлы, салмақты әзілді бос сөз, дөрекі, арзан қалжыңмен шатастырып жүргендерді ел алдында сайратып қойғаннан ешкім ұтпайды", - дейді профессор.

Шерубай Құрманбайұлының айтуынша, рейтинг қуып, талғамы ортадан да төмен көрермендерге бағытталған бағдарламаларды көбейту – болашақ ұрпақтың, жалпы жұртшылықтың, көрермендердің талғамын төмендетеді.

"Керісінше, телеарана көрерменді тұщымды, мағыналы, мазмұнды да сапалы бағдарламалармен, сараптамалық хабарлармен, білім, ғылым, әдебиет, тарих, өнер

туындыларының озық өнімдері мен ұлт құндылықтарын дәріптейтін бағдарламалармен тартса ғой дейміз. Телеарналар

көремен талғамын өсіретін, тағлымы мол, құнды ақпараттар беретін бағдарламаларды көбейтсе, олар халық талғамының өсуіне және өресі биік көрерменнің көбеюіне жол салар еді деген пікірдеміз", – деді ол.

Осы орайда ғалым бүгінгі телерналардағы кейбір бағдарламаларға көңілі толмайтынын ашық айтты.

"Теледидар көруге уақытым аз. Ал енді көп бағдарламаны қарасақ, құнды ақпарат алып, қуанып қалудан гөрі жүйкеміз тозатын, көңіліміз

қалатын сәттер жиірек болады. Алайда бағдарламаның барлығы сапасыз деуден аулақпыз. Аз да болса, сапалы бағдарламалар бар екенін де айту керек.

Сондықтан телеарнадағы осындай жағымсыз, ұрыс-керіс, атыс-шабыс, адам өлтіру, зорлық-зомбылық, қорлау сияқты жағымсыз

дүниелерді көрсету қоғамға пайдасыз, құнарсыз, мерзімі өтіп кеткен, улы, зиянды тамақ бергенмен бірдей. Менің ойымша, сапасыз, арзан, рейтинг қуған бағдарламалар бізге қажет емес", – деп түйіндеді.

Просмотров материала: 403

Поделиться материалом


14:47 В Казахстане реализуется проект по снижению цен на овощи... 45 Просмотров

14:45 Касым-Жомарт Токаев принял участие в закладке "капсулы... 78 Просмотров

14:26 Кумар Аксакалов и акимы районов сыграли в футбол на... 76 Просмотров

14:19 Мажилисмены возмущены 1,5 миллионными зарплатами директоров... 123 Просмотров

13:54 Токаев - юным военным: Я искренне хочу, чтобы у вас все... 113 Просмотров

13:46 Снизить пенсионный возраст для родителей детей-инвалидов... 96 Просмотров

13:23 После недовольства казахстанцев, часть лекарств будут... 96 Просмотров

13:21 Тал түсте адасқандар... 123 Просмотров

13:07 Вымогали у бизнесмена деньги и участок в Боровом - КНБ о... 136 Просмотров

13:02 В Усть-Каменогорске пройдет большая ярмарка вакансий... 108 Просмотров

12:55 В Жамбылской области задержан главврач районной больницы... 109 Просмотров

12:36 Несмотря на запрет, в Жанаозене опять устанавливают батуты... 109 Просмотров

12:17 За подчиненных-коррупционеров будут отвечать руководители -... 139 Просмотров

11:51 На преобразование Алаколя выделили еще 250 млн тенге... 129 Просмотров

10:51 Мажилис досрочно прекратил полномочия депутата Анар... 180 Просмотров

10:49 В Алматы продлен арест Жомарту Ертаеву... 162 Просмотров

09:51 Пилот умышленно разбил "пропавший" Boeing 777... 216 Просмотров

09:28 Глава МВД рассказал о «людях в черном»... 211 Просмотров

09:26 Пострадавший во время митинга в Алматы полицейский не... 184 Просмотров

09:10 Теперь уже бывшего акима Тугжанова провожали с песнями под... 170 Просмотров

08:56 Архивное видеоинтервью Аймагамбетова появилось в Сети... 320 Просмотров

08:47 Около 2 млн гектаров земель в Казахстане не используются -... 157 Просмотров

08:42 В Атырау воспитатель детсада напала на ребенка (ВИДЕО)... 177 Просмотров

08:32 Жителей отдалённых сёл на севере Казахстана обследуют... 190 Просмотров

08:25 Прогноз погоды на 19 июня: лишь на юге и юго-западе... 145 Просмотров

08:19 Курс валют на 19 июня... 173 Просмотров

20:37 О непраздном вопросе бытия... 412 Просмотров

18:31 Ахмет БАЙТУРСЫНОВ. Казахские приметы и пословицы... 524 Просмотров

18:04 В Риддере ВКО многодетные семьи получили квартиры... 317 Просмотров

18:02 Подозреваемый в хищениях Ербол Омаров уволился две недели... 456 Просмотров

17:55 Конные полицейские патрулируют дачи Петропавловска... 301 Просмотров

17:41 Аскар Жумагалиев назначен министром цифрового развития... 300 Просмотров

17:16 В сети появилось видео драки полицейских в Уральске... 321 Просмотров

16:58 Больше половины казахстанских больниц изношены... 333 Просмотров

16:48 Село Калачи, в котором больше никто не "спит"... 331 Просмотров

16:16 На солиста "Дос-Мукасан" Мурата Кусаинова завели уголовное... 368 Просмотров

16:15 Квартиры на территории ЭКСПО продались за три дня... 323 Просмотров

16:08 Следует предметно изучить ситуацию вокруг строительства LRT... 348 Просмотров

16:07 Электронная система оценки состояния водителей появится в... 299 Просмотров

15:52 "Крис-П" запрещен в городах и селах - МВД... 324 Просмотров





Опрос


«    Июнь 2019    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930