22 марта 2019 г.

Мы в соц сетях:

+7 705 308 0767 +7 705 308 0767



Билікке "әй дейтін әже, қой дейтін қожа" жоқ

13 июнь 2018, 15:57
2018 жылдың сәуір айында Брюссельде оппозициялық күштердің қосылуымен «Жаңа Қазақстан» форумы құрылды. «Жаңа Қазақстан» — қоғамдық бірлестік жетекшілері, саясаткерлер, құқық қорғаушылар, журналистер мен сарапшылардан құралған ынтымақтастық һәм интеллектуалды қоғамдық алаң.

Олар елдегі саяси, экономикалық, идеалогиялық, ақпараттық монополияға қарсы күреспек. Билік транзитінің таяп қалғандығын айтқан қоғам қайраткерлері келесі президенттің тағайындалмай, сайлануына бұқара болып әсер етуіміз керек дейді.

— Әміржан аға, ассалаумағалейкүм! Сіздер жақында ғана Брюссельге барып келдіңіздер, сол туралы айта кетсеңіз?


— Брюссельге барғанымыздың екі себебі бар, бірінші себебі – біз осы күнге дейін демократиялық-әділеттік принциптерді ұстанып жүрген барлық азаматтармен ақылдасуымыз керек болды. Ол жиынды елде де өткізуімізге болатын еді, бірақ өзіңіз білесіз, әр түрлі себептермен, соның ішінде саяси, құқықтық себептермен біраз азаматтар – Ә. Қажыгелдин, С. Медетбеков, Н. Рахымбек шетелде жүр, олар елге келе алмайды.

Сондықтан біз ол кісілермен сол жақта жүздесіп, демократиялық кворум болсын деп, яғни қатарымыз молайсын деп сонда өткіздік. Ал екінші мәселе Қазақстан билігінің өзінің батыстық демократиялық халықаралық институттар алдындағы міндеттемелеріне байланысты.

Кезінде біздің президент ЕуроОдақпен, дамыған батыс мемлекеттерімен қарым-қатынас туралы келісім шартқа қол қойған. Сол құжаттардың ішінде демократиялық реформалар туралы баптар бар. Еуропарламенттің Қазақстанға, Орта Азияға қатысты құрылымдары бар, шенеуніктері мен депутаттары бар, солармен кездестік.

«Еуростандарттар» деген бар. Еуростандарт деген ол тек қана бензин немесе басқа тауарда емес, еуростандарт демократияда бар, яғни биліктің жүйелі түрде ауысып тұруы, жүйелі түрде ашық, әділ сайлау өтуі, кез келген билік тармақтарының халық алдында жауапты болуы, сөз бостандығы, соттың тәуелсіздігі деген кәдімгі универсалды әмбебап стандарттар бар.

Олар батыстың дамыған елдерінде орныққан. Мақсатымыз Қазақстан ресми билігінің қол қойған келісім шарттарын қалай жүзеге асырып жатыр, сол туралы ақпарат беру және Еуропарламент депутаттарын сол құжаттардың орындалу барысын бақылауға итермелеу болды.

— "Жаңа Қазақстан" бойынша пресс-конференция өтті, жалпы қанда бағыттарыңыз бар? Партия боласыздар ма, жоқ па деген секілді?

— Форум құру туралы шешім бірден туған жоқ. Мұның алдында әріптестестермен біраз уақыт кездесіп, талқылап, ақылдасып келдік. Форум құрамында қазаққа танымал біраз азамат. Қазір шынымен де қоғам мен билік арасындағы қатынаста дағдарыс орнады, саяси өмір толығымен тоқырады!

Саяси институттар елдің сенімінен айрылып бітті. Заңға сәйкес тіркелген оппозициялық партиялар жабылып қалды, Тәуелсіз БАҚ аясы мейлінше тарылды. Ауыл-аймақтарда тіпті ешқандай қоғамдық қозғалыс жоқ дерлік, кез келген әкім билікті сынаған адамды қатаң қысымға алып, әр түрлі қитұрқылық жолмен оларды сол жолдан тайдырып жатыр.

Сондықтан қоғамда осындай, халықтың ойын қоғам мен билікке табанды әрі ұтымды түрде жеткізе алатын сұрау бар. Қазақта «құланның қасуынан, мылтықтың басуы» деген бар, яғни қоғамда сұраныс болып тұр, ұйым керек, ол ұйым қоғамның атынан сөйлеуі керек, билікке сөзін өткізуі керек, оның сөзі уәжді болуы керек.

Және, ең бастысы, ұлттық мүдденің қорғай алатын, елдің ішіне іріткі салмайтын, мемлекетіміздің тәуелсіздігінің, жеріміздің тұтастығының қоғамдық, халықтық кепілі болатындай ұйым болуы тиіс. Сондықтан осы форумды құрып отырмыз.

Біздің жоспарымыз жан-жақты, өйткені, өкінішке орай, бізде барлық салада дағдырыс болып жатыр: экономика, әлеуметтік сала, саяси өмір, сөз бостандығы, сот жүйесі, құқықтық жүйе – бәрі-бәрі тұралап қалды. Геосаяси тұрғыдан алғанда да үлкен қателіктерге душар болып отырмыз.

Мысалы Еуразиялық одаққа қатысты, Қытайдың экспансиясына жол ашу сияқты бағыттарда шалыс басқан тұстарымыз аз емес. Биліктің теріс қадамдарына сын айту, кемшіліктерді түзетуге балама ұсыныстар айту, биліктің қабылдап жатқан кез келген заңына, қаулыларына сараптама жасау – қоғамның ісі болуы тиіс.

Билік пен қоғамның тепе-теңдігі керек, яғни биліктің қазіргі монополиясын біз қоғамның саяси белсенділігі арқылы ғана жоя аламыз! Сондықтан біз мемлекетшіл, ұлтшыл күштерді, Қазақстанда әділетті демократиялық қоғамның орнауына атсалысқысы келетін барлық азаматтарды қатарымызға шақырамыз.

Қазақстандағы өзгерістерді біз Конституциядан бастауымыз керек. Өйткені авторитарлы жүйенің іргетасы дәл осы Конституция болып отыр. Сол себепті билікке «әй дейтін әже, қой дейтін қожа жоқ». 27 жылғы Тәуелсіздік бойына оппозиция талай бағдарлама, жобалар ұсынды.

Біз сол жағын да ұмытпауымыз керек. Біздің бағдарламамызда сол ұсыныстардың ең сүбелілері орын алмақ. Сонымен бірге, жаңа заман талаптарына сай соны ұсыныстарымыз да болмақ. Сондықтан біздің бағдарлама нақты. Ең бастысы — ол халықты алдамайтын, халықтың көкейінен шығатын нақты қадамдар болады.

— Ал енді «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру», «Қасиетті Қазақстан» бойынша жұмыстардың нәтижесін көріп отырсыз ба?

— Кез келген қоғам өзінің даму барысында жаңғырып отыруы тиіс. Оны жоққ шығара алмаймыз. Бірақ дәл осы «рухани жаңғыру» идеясы шенділердің шолақ белсенділігі мен асыра сілтеуінің арқасында анекдотқа айналып кетті.

Қазір екі азамат бір-біріне: «Не істеп жатырсың?» — деп сұрай қалса: «Рухани жаңғырып жатырмын» — деп қалжыңдайтын болған. Шынтуайтына келгенде, рухани жаңғыруға ұлттық, мемлекеттік тұрғыдан қарау керек.

Сондықтан 70 жыл Совет одағының табан астында болған, 27 жыл бойы әлі де постсоветтік синдромнан айырыла алмай келе жатқан Қазақстанға «Рухани жаңғыру» керек! Біздің жалпы билікке немесе жекелеген шендіге деген сыни көзқарасымыз «Рухани жаңғыруды» тәрк етуімізге себеп болмауы тиіс.

Шын мәніндегі Жаңғыру ол тек биліктің ісі емес, ол халықтың, қоғамның ісі. Және де жаңғыру қоғам өмірінің барлық саласын қамтуы тиіс: аш бала тоқ баламен ойнаймайды, сондықтан тұралап қалған басқа да салаларды – экономиканы, әлеуметтік саланы, саяси жүйені жаңғыртып, заман мен қоғам талаптарына сай ету керек!

Әйтпесе көптеген шенділер рухани жаңғыруды елде болып жатқан басқа процестер мен оқиғалардан бөліп алып, қарастырғысы келеді. Мұндай саясат рухани жаңғыру идеясының қадірін кетіреді. Біз рухани жаңғырудың ұлттық, тарихи, рухани өмірге қатысы бар тұстарын қолдаймыз, оны қолдамасақ біз қазақ болмай қаламыз.

Бірақ оның ішінде науқаншылдыққа жол бермеуіміз керек, кез келген мерейтойды немесе ақын-жазушының туған күнін рухани жаңғыруға тиеп қою дұрыс емес. Мен өзім бір облыста айтқанмын, бір жазушы 70 жасқа толып жатыр екен.

Сол 70 жылдығын рухани жаңғыру аясында өткізіп жатыр. Мен айтамын да: «Сонда рухани жаңғыру болмаса бұл жазушы дүниеге келмеген бе, кітап жазбаған ба?!». Біздің ойымызша, жаңғыру, ең алдымен, саяси реформалардан басталуы тиіс.

Сол себепт біз «Жаңа Қазақстан» Форумын құрып отырмыз!

— Сұхбатыңызға рахмет!

Дереккөз: turaninfo.kz
Просмотров материала: 2 349

Поделиться материалом


01:16 МАХАМБЕТШЕ про KZ (часть седьмая): Четыре Назарбаева: кто... 275 Просмотров

18:30 Земляки Елбасы гордятся им и поддерживают его... 218 Просмотров

17:51 Neoline приглашает казахстанцев отпраздновать Наурыз... 508 Просмотров

17:15 Қазақстан астанасының атауы Нұрсұлтан деп өзгерді... 804 Просмотров

17:10 Пост Токаева в Сенате заняла Дарига Назарбаева... 542 Просмотров

17:05 Фильмы про праздники и семейные традиции... 504 Просмотров

14:28 Решение принято: Астана будет переименована в Нурсултан... 694 Просмотров

13:38 Нурсултан Назарбаев удостоен звания "Халык Кахарманы" и... 703 Просмотров

12:52 Наша столица должна называться Нурсултан, - Касым-Жомарт... 611 Просмотров

12:33 Напишу книгу о Назарбаеве "глазами помощника", - Карим... 576 Просмотров

12:17 Касым-Жомарт Токаев вступил в должность Президента... 574 Просмотров

12:13 Куда переедет Нурсултан Назарбаев из Акорды... 733 Просмотров

11:36 Сахнада әнді мазақ еткен Кентал жұрттың ашуын тудырды... 560 Просмотров

11:20 В ЦИК сделали заявление о полномочиях Касым-Жомарта Токаева... 577 Просмотров

10:21 Нурсултан Назарбаев встретился с послом Китая в Казахстане... 531 Просмотров

10:13 Правительство и Нацбанк обратились к казахстанцам... 574 Просмотров

09:59 Мемлекет басшылары Назарбаевтың отставкасын қалай қабылдады... 261 Просмотров

09:26 Назарбаев сделал очень много, но за тридцать лет устает... 599 Просмотров

09:11 Сегодня на большей части Казахстана сохранится погода без... 210 Просмотров

08:57 Курс валют на 20 марта... 342 Просмотров

20:02 В мае в Алматы установят памятник Денису Тену... 383 Просмотров

19:58 Нурсултан Назарбаев остается главой Совбеза и партии Nur... 448 Просмотров

19:25 Касым-Жомарт Токаев будет временно исполнять обязанности... 776 Просмотров

19:24 Сенат төрағасы Тоқаев президент міндетін уақытша атқарады... 567 Просмотров

19:20 Нұрсұлтан Назарбаев президенттік өкілеттігін тоқтатты... 604 Просмотров

19:14 Нурсултан Назарбаев заявил о прекращении своих полномочий... 375 Просмотров

18:04 Кайрат Кожамжаров стал депутатом Сената... 348 Просмотров

17:57 Малик Мурзалин стал заместителем руководителя администрации... 334 Просмотров

17:46 Ұйғыр ауданының ауылшаруашылық көлемі 103,3 пайызды көрсетті... 314 Просмотров

17:41 Акимом Акмолинской области назначен Ермек Маржикпаев... 295 Просмотров

17:33 50 туш сайги с отпиленными рогами нашли в Карагандинской... 358 Просмотров

17:25 Жалақы жыл сайын ең кем дегенде инфляцияның деңгейінде... 405 Просмотров

17:14 Сегодня в 19:00 Нурсултан Назарбаев выступит с обращением к... 509 Просмотров

17:07 Алдағы 10 жылда «Қазпошта» бөлімшелері болмауы мүмкін -... 271 Просмотров

16:52 Фотовыставка памяти Дениса Тена пройдет в Японии... 294 Просмотров

15:31 За что арестовали главу Комитета по водным ресурсам... 169 Просмотров

13:32 Әлеуметтік көмектің мөлшері 50 500 теңгеге дейін көбейетін... 335 Просмотров

12:32 На этой неделе главное – заседание FOMC и Брекзит... 191 Просмотров

11:21 Когда многодетным очередникам начнут предоставлять квартиры... 234 Просмотров

10:47 Жанна Ильичёва: Может научимся ценить яркие крупицы... 312 Просмотров





Опрос


«    Март 2019    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031