15 октября 2019 г.

Мы в соц сетях:

+7 705 308 0767 +7 705 308 0767



"Ұлттық бірыңғай тестілеу" деген атауының өзі дұрыс емес

Елімізде осы күндері Ұлттық бірыңғай тестілеу-деген атпен жұртқа таныс, мектеп бітірушілердің білімін сынау жүйесі жұмыс істеп жатыр. Бұл жүйе бойынша алынған тест нәтижесі, жалпы және орта білім ұйымдары бойынша мемлекеттік аттестацияның қорытындысы және түлектердің колледждер мен жоғары оқу орындарына қабылдану емтиханы есептелінеді.

Қазақстан қоғамында тестің қолданылуына байланысты пікір қайшылығы бар. Ол туралы айтылып, жазылып келеді. Менің ортаға саларым ол емес,  айтпағым орыс тілінде "Единое национальное тестирование" деген  атпен санамызға енген, қазақшасы қысқаша ҰБТ деп аталатын осы атауға байланысты болып отыр.

Ұлттық бірыңғай тестілеу – осы бір білім мен ғылым саласындағы атышулы,  мәні мен маңызы зор, жас ұрпақтың болашағы мен тағдырына ықпалы мейілінше үлкен іс-шараның атауына көз салып, саралап  ойланайықшы, ана тіліміздің табиғатына қаншалықты сай келіп тұр?

"Атында тұрған не бар, заты дұрыс болса болды емес пе?" дейтін қазақы немкеттілікпен қарайтын ағайындар да бар, жоқ олай, емес, әрқандай игі бастаманың басы дұрыс болуы шарт, ол үшін оның аты да, дұрыс болуы тиіс.

"Ұлттық бірыңғай тестілеу"- бір сыдырып оқығанда құлаққа да, көңілге де томпақ келіп жатқан жоқ. Алайда, зер сала қарасаңыз, мүлде басқа...

Ал енді, осы үш ауыз сөзді талдап көрейік. "Ұлттық"сөзі ұлт деген түбірден шығып отыр. Ал ұлт дегеніміз – жер бетiндегi белгiлi бiр тiршiлiк аймағы мен әлеуметтiк ортаның бiлiгiнде жатқан салт-дәстүрi, тұрмыс-тiршiлiгi, шаруашылық кәсiбi, мiнез-құлқы, тiлi мен мәдени мұрасы бiр халықтар тобы.

Олай болса, қазақ, орыс, қытай, өзбек ұлттарының жеке қасиеттері ұлттық-деген сөзге келеді. Ал бізде ұлттық сөзі – мемлекеттік деген ұғым беріп келеді. Ұлттық университет, ұлттық компания дегендер осы негізде  пайда болған атаулар.

Мемлекет — белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы. 

Сондықтан мемлекет пен ұлт арасындағы ұғым мен міндет, құқық пен мүдде айырмашылығын айқындап алғанымыз жөн.  Біз түлектерді ұлтына қарай тестілеуге қатыстырып жатқанымыз жоқ, бәрі де Қазақстан Республикасының тең құқылы азаматтары ретінде бір уақытта, бір орында емтихан тапсырып жатыр. 

Демек,  ұлттық емес, мемлекеттік болуы тиіс. Біздің елде ұлттық деген сөздің мемлекеттік деген мағанада қолданылуы – кеңес одағының барша кеңес халқын бір ғана ұлт етемін деген жымысқы саясатының сарқыны. Қазіргі нарықтық мемлекетімізде ұлт пен мемлекеттің ара жігін ашып алғанымыз жөн.

Енді "Бірыңғай" сөзіне тоқталайық. Бірыңғай – кілең, тек бір ғана түр, сорт, түс, жыныс, жасты білдіретін шекті ұғымдағы, сандық-мөлшер сөз. Мысалы, бірыңғай қызыл киім, бірыңғай әйелдер немесе қазақтар-дегендей.

Ал тестілеуде жынысына, жасына, түріне, ұлтына қарап жатқамыз жоқ қой, тек, биылғы түлектер жаппай қатысып жатыр. Сол үшін бірыңғай сөзіне қарағанда біртұтас-деген сөзді қолдану ыңғайлы.  Ал соңғы сөз "Тестілеуге" келейік.

Бұл сөз қазақы сөз емес, тіпті, орыс тілі үшінде кірме сөз. Тесттің ауқымы кең атау. Ол – сынақ, бақылау, талдау, тексеру дегендей түрлі мағана береді. Адамдар денсаулығына байланысты, психологиялық жағдайына қатысты, тіпті, жүктілікті білу үшінде  тест өткізеді.

Ал қазақта емтихан деген тек, шәкірттердің білімін ғана қадағалап, екшеу ұғымын білдіретін арнаулы атау бар.

Қазақ Ұлттық энциклопедиясында "Қазақстанда емтихан қабылдау алғаш рет Алтынсарин мектептерінде қолданылды" деген анықтама да бар.  Классик жазушылардың шығармаларында да бұл сөз кездеседі.

Б.Соқпақбаевтың  «Алыстағы ауылында» Болат жетінші кластың ең соңғы емтиханын тапсырған күннің ертеңіне үйіне ауданнан бір жүк машинасы келді. Емтихан сөзі қазір де қолданыста бар, сол үшін оны тестілеу деген түбі жат, мәнісі мәңгүрт сөздің орнын бастыру керек.

Қорыта айтқанда, "Единое национальное тестирование" деген тіркестің қазақша аудармасы - "Ұлттық бірыңғай тестілеу" ана тіліміздің табиғатына сай келмейді. Бұл біздегі алдымен орыс тілінде ойлап, атауын қарастырғаннан кейін ғана оның қазақ тіліндегі баламасын самарқау, салқын, сараң іздейтін күнделікті әдетіміздің нәтижесі.

"Мәтіннің екі тілдегі мағынасы бірдей болсын" деген талап негізінде орыс тілінің жалпы қай сала бойынша қазақ тілінен үстем болуы, оның негіз әрі стандарт болуымен, ал қазақ тілінің баламалы тіл болып қалуын қалыптастырды.

Соның салдарынан қазақ тіліндегі аудармалар күлкілі, ұятты, мәнсіз, мағанасыз болып жатыр. Аударма сәтті шығуы үшін:

- Аудармашы екі тілді терең, жеткілікті меңгерумен қатар, екі халықтың дәстүрін, мәдениетін, дүниетанымын жақсы білуі тиіс. Сонда баспа-бас аудару, жалаң аудару болмайды.

- Аудармашыда мол, жан-жақты білім және үздіксіз ізденіс болуы тиіс.

- Қандай дүние болмасын, алдымен қазақшасы жасалып, соңынан басқа тілге аударылуы керек.

Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні - "Ұлттық бірыңғай тестілеуді" (ҰБТ) "Мемлекеттік біртұтас емтихан"(МБЕ) деп өзгерту керек деп ойлаймын.

Сіз қалай ойлайсыз ағайын?

Қастер Сарқытқан
Абай атындағы ҚазҰПУ
Елтану және туризм кафедрасының доценті,
ғылым кандидаты
Просмотров материала: 2 046

Поделиться материалом


10:35 Cоцработникам планируют доплачивать за психоэмоциональные... 43 Просмотров

10:22 Политолога Сыроежкина лишили гражданства Казахстана... 56 Просмотров

09:29 Курс валют на 15 октября... 77 Просмотров

09:24 Прогноз погоды на 15 октября: ветрено и сыро будет на всей... 63 Просмотров

20:45 Қазақстанда табысы төмен азаматтарға несие беруге тыйым... 256 Просмотров

20:38 На выборах президента сэкономили 500 млн тенге, их вернут в... 237 Просмотров

20:34 Столичный аэропорт избавят от TSE... 242 Просмотров

20:21 Тоқаевтың жалғыз ұлының суреті жарияланды... 2 030 Просмотров

19:51 Бывший заключенный напал на детский центр в Туркестане... 251 Просмотров

19:41 Ануар Нурпеисов раскрыл тайну своего исчезновения (ВИДЕО)... 449 Просмотров

19:36 Я увидел человека, искренне болеющего за страну, - Ерлан... 282 Просмотров

19:24 Товарищеский матч по американскому футболу среди четырех... 255 Просмотров

17:54 Аким Акмолинской области с рабочей поездкой посетил... 199 Просмотров

17:42 Плагиат в научной работе Фатимы Жакыповой подтвердили... 395 Просмотров

17:36 Жители аула в 2-х километрах от Уральска заявляют, что... 258 Просмотров

17:30 На повестке дня - земельный вопрос. Токаев принял Саирова и... 272 Просмотров

17:24 Аким Акмолинской области посетил соревнования по боксу в... 226 Просмотров

17:23 Смерть младенца в Атырау: 75 рожениц переведены в другие... 223 Просмотров

17:10 К 2030 году число казахстанских детей, страдающих... 232 Просмотров

15:52 Обстрел активистки в Алматинской области: экс-аким вышел на... 174 Просмотров

15:00 В Управлении здравоохранения ЗКО прокомментировали... 130 Просмотров

14:25 Министр образования поручил ректорам увеличить зарплату... 216 Просмотров

13:48 Дождь и мокрый снег ожидаются в Казахстане... 138 Просмотров

13:29 Божко намерены привлечь к ответственности за его... 4 168 Просмотров

12:44 Малоимущим в Казахстане запретят брать кредиты... 168 Просмотров

12:26 Хлеб подорожает на 5-7 тенге - министр сельского хозяйства... 158 Просмотров

12:21 Массовая драка произошла на скачках в Мангистау (ВИДЕО)... 173 Просмотров

13:07 Акимы в соцсетях: Баталов взялся за старое... 815 Просмотров

10:34 В Арыси при уничтожении боеприпасов погиб военнослужащий... 546 Просмотров

10:05 Прогноз погоды на 12 октября: ночные заморозки ожидаются на... 600 Просмотров

22:55 Токаев не единственный?... 727 Просмотров

22:42 Назарбаев: Токаев советуется со мной... 774 Просмотров

22:34 Н.Назарбаев Қазақстанның ең қазақи қаласын атады... 961 Просмотров

17:23 Подборка фильмов про Америку... 756 Просмотров

17:22 Кокшетауская компания "Блэк" открыла деревообрабатывающую... 698 Просмотров

17:01 Honeywell открыла новый центр автоматизации в Казахстане... 780 Просмотров

14:43 Куандык Бишимбаев вышел на свободу... 806 Просмотров

13:51 В Алматы улицу Жандосова расширят до шести полос... 763 Просмотров

12:45 В Казахстане только 3% всех случаев обращений по фактам... 862 Просмотров

12:36 "Иттың баласы": Мужчина подал в суд на женщину за... 806 Просмотров





Опрос


«    Октябрь 2019    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031