16 июля 2019 г.

Дежурный по стране

Будет ли полностью оцифровка земельного кадастра? - Сомневаюсь, что полностью!...
Бакытжан Базарбек, юрист в области земельного права; член СМГ АДГСПК по земельным вопросам

Мы в соц сетях:

+7 705 308 0767 +7 705 308 0767



"Ұлттық бірыңғай тестілеу" деген атауының өзі дұрыс емес

Елімізде осы күндері Ұлттық бірыңғай тестілеу-деген атпен жұртқа таныс, мектеп бітірушілердің білімін сынау жүйесі жұмыс істеп жатыр. Бұл жүйе бойынша алынған тест нәтижесі, жалпы және орта білім ұйымдары бойынша мемлекеттік аттестацияның қорытындысы және түлектердің колледждер мен жоғары оқу орындарына қабылдану емтиханы есептелінеді.

Қазақстан қоғамында тестің қолданылуына байланысты пікір қайшылығы бар. Ол туралы айтылып, жазылып келеді. Менің ортаға саларым ол емес,  айтпағым орыс тілінде "Единое национальное тестирование" деген  атпен санамызға енген, қазақшасы қысқаша ҰБТ деп аталатын осы атауға байланысты болып отыр.

Ұлттық бірыңғай тестілеу – осы бір білім мен ғылым саласындағы атышулы,  мәні мен маңызы зор, жас ұрпақтың болашағы мен тағдырына ықпалы мейілінше үлкен іс-шараның атауына көз салып, саралап  ойланайықшы, ана тіліміздің табиғатына қаншалықты сай келіп тұр?

"Атында тұрған не бар, заты дұрыс болса болды емес пе?" дейтін қазақы немкеттілікпен қарайтын ағайындар да бар, жоқ олай, емес, әрқандай игі бастаманың басы дұрыс болуы шарт, ол үшін оның аты да, дұрыс болуы тиіс.

"Ұлттық бірыңғай тестілеу"- бір сыдырып оқығанда құлаққа да, көңілге де томпақ келіп жатқан жоқ. Алайда, зер сала қарасаңыз, мүлде басқа...

Ал енді, осы үш ауыз сөзді талдап көрейік. "Ұлттық"сөзі ұлт деген түбірден шығып отыр. Ал ұлт дегеніміз – жер бетiндегi белгiлi бiр тiршiлiк аймағы мен әлеуметтiк ортаның бiлiгiнде жатқан салт-дәстүрi, тұрмыс-тiршiлiгi, шаруашылық кәсiбi, мiнез-құлқы, тiлi мен мәдени мұрасы бiр халықтар тобы.

Олай болса, қазақ, орыс, қытай, өзбек ұлттарының жеке қасиеттері ұлттық-деген сөзге келеді. Ал бізде ұлттық сөзі – мемлекеттік деген ұғым беріп келеді. Ұлттық университет, ұлттық компания дегендер осы негізде  пайда болған атаулар.

Мемлекет — белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы. 

Сондықтан мемлекет пен ұлт арасындағы ұғым мен міндет, құқық пен мүдде айырмашылығын айқындап алғанымыз жөн.  Біз түлектерді ұлтына қарай тестілеуге қатыстырып жатқанымыз жоқ, бәрі де Қазақстан Республикасының тең құқылы азаматтары ретінде бір уақытта, бір орында емтихан тапсырып жатыр. 

Демек,  ұлттық емес, мемлекеттік болуы тиіс. Біздің елде ұлттық деген сөздің мемлекеттік деген мағанада қолданылуы – кеңес одағының барша кеңес халқын бір ғана ұлт етемін деген жымысқы саясатының сарқыны. Қазіргі нарықтық мемлекетімізде ұлт пен мемлекеттің ара жігін ашып алғанымыз жөн.

Енді "Бірыңғай" сөзіне тоқталайық. Бірыңғай – кілең, тек бір ғана түр, сорт, түс, жыныс, жасты білдіретін шекті ұғымдағы, сандық-мөлшер сөз. Мысалы, бірыңғай қызыл киім, бірыңғай әйелдер немесе қазақтар-дегендей.

Ал тестілеуде жынысына, жасына, түріне, ұлтына қарап жатқамыз жоқ қой, тек, биылғы түлектер жаппай қатысып жатыр. Сол үшін бірыңғай сөзіне қарағанда біртұтас-деген сөзді қолдану ыңғайлы.  Ал соңғы сөз "Тестілеуге" келейік.

Бұл сөз қазақы сөз емес, тіпті, орыс тілі үшінде кірме сөз. Тесттің ауқымы кең атау. Ол – сынақ, бақылау, талдау, тексеру дегендей түрлі мағана береді. Адамдар денсаулығына байланысты, психологиялық жағдайына қатысты, тіпті, жүктілікті білу үшінде  тест өткізеді.

Ал қазақта емтихан деген тек, шәкірттердің білімін ғана қадағалап, екшеу ұғымын білдіретін арнаулы атау бар.

Қазақ Ұлттық энциклопедиясында "Қазақстанда емтихан қабылдау алғаш рет Алтынсарин мектептерінде қолданылды" деген анықтама да бар.  Классик жазушылардың шығармаларында да бұл сөз кездеседі.

Б.Соқпақбаевтың  «Алыстағы ауылында» Болат жетінші кластың ең соңғы емтиханын тапсырған күннің ертеңіне үйіне ауданнан бір жүк машинасы келді. Емтихан сөзі қазір де қолданыста бар, сол үшін оны тестілеу деген түбі жат, мәнісі мәңгүрт сөздің орнын бастыру керек.

Қорыта айтқанда, "Единое национальное тестирование" деген тіркестің қазақша аудармасы - "Ұлттық бірыңғай тестілеу" ана тіліміздің табиғатына сай келмейді. Бұл біздегі алдымен орыс тілінде ойлап, атауын қарастырғаннан кейін ғана оның қазақ тіліндегі баламасын самарқау, салқын, сараң іздейтін күнделікті әдетіміздің нәтижесі.

"Мәтіннің екі тілдегі мағынасы бірдей болсын" деген талап негізінде орыс тілінің жалпы қай сала бойынша қазақ тілінен үстем болуы, оның негіз әрі стандарт болуымен, ал қазақ тілінің баламалы тіл болып қалуын қалыптастырды.

Соның салдарынан қазақ тіліндегі аудармалар күлкілі, ұятты, мәнсіз, мағанасыз болып жатыр. Аударма сәтті шығуы үшін:

- Аудармашы екі тілді терең, жеткілікті меңгерумен қатар, екі халықтың дәстүрін, мәдениетін, дүниетанымын жақсы білуі тиіс. Сонда баспа-бас аудару, жалаң аудару болмайды.

- Аудармашыда мол, жан-жақты білім және үздіксіз ізденіс болуы тиіс.

- Қандай дүние болмасын, алдымен қазақшасы жасалып, соңынан басқа тілге аударылуы керек.

Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні - "Ұлттық бірыңғай тестілеуді" (ҰБТ) "Мемлекеттік біртұтас емтихан"(МБЕ) деп өзгерту керек деп ойлаймын.

Сіз қалай ойлайсыз ағайын?

Қастер Сарқытқан
Абай атындағы ҚазҰПУ
Елтану және туризм кафедрасының доценті,
ғылым кандидаты
Просмотров материала: 1 904

Поделиться материалом


18:44 Когда добрые соседи перестали быть добрыми... 331 Просмотров

18:00 В Алматы прорвало газопровод (ВИДЕО)... 304 Просмотров

17:34 Началась выдача жилищных займов для многодетных под 2%... 282 Просмотров

17:09 600 полицейских вышли на обесточенные перекрестки Алматы... 233 Просмотров

16:32 Финансовая система Казахстана нуждается в серьезной реформе... 269 Просмотров

15:47 "Болашак" не для чиновников... 347 Просмотров

15:40 Автобус перевернулся по дороге на Алаколь - 17 пострадавших... 251 Просмотров

15:28 Названа причина отключения электричества в Алматы... 315 Просмотров

15:24 Алматы: пассажиры застряли в метро из-за отключения... 277 Просмотров

15:19 Каждый государственный служащий должен быть активным в... 318 Просмотров

13:25 Ведете себя как руководители каких-то княжеств - Токаев... 540 Просмотров

13:17 Токаев о LRT: Как вы собираетесь увеличить пассажиропоток в... 323 Просмотров

12:45 Токаев: Земля иностранцам продаваться не будет... 361 Просмотров

12:32 В Казахстане построят 500 новых школ... 357 Просмотров

12:24 Бауржан Сартбаев назначен главой Kazakh Invest... 243 Просмотров

12:17 Акция одноразовая - Токаев о погашении кредитов... 172 Просмотров

12:10 Президент поблагодарил казахстанцев за помощь жителям Арыси... 147 Просмотров

12:00 Токаев: Дайте предложения, как решить жилищную проблему... 326 Просмотров

11:59 Арыс: Токаев объявил строгий выговор министру обороны... 198 Просмотров

11:54 Сразу 2 мировых рекорда установлены в Кокшетау на юбилей... 168 Просмотров

11:51 В 14 банках будет проведена комплексная проверка... 170 Просмотров

11:21 142 школы отремонтируют этим летом в Севером Казахстане... 162 Просмотров

11:20 Проведение выставки КАDEX-2020 обойдётся бюджету в 791 млн... 196 Просмотров

11:03 То, что мы объявили, мы должны выполнить - Токаев на... 192 Просмотров

10:45 Казахстанцы стали активнее приобретать новые автомобили... 181 Просмотров

10:42 Находившаяся под следствием экс-глава Комитета фармации... 260 Просмотров

10:32 "Шествие Золотого человека по музеям мира" - в этот раз в... 123 Просмотров

10:18 Народ должен почувствовать положительные изменения -... 104 Просмотров

10:09 Касым-Жомарт Токаев начал расширенное заседание... 165 Просмотров

09:59 Тендер Павлова, часть 3-я: Как провести казахский праздник... 392 Просмотров

09:49 Как будет проходить ремонт фонтана в Парке Первого... 116 Просмотров

09:27 Касым-Жомарт Токаев впервые проводит расширенное заседание... 274 Просмотров

09:15 Курс валют на 15 июня... 120 Просмотров

09:12 Прогноз погоды на 15 июля: на большей части территории... 123 Просмотров

08:22 Утилизационный сбор: Куда уходят деньги, в какие кошельки?!... 2 256 Просмотров

21:29 Достижениями в социально-экономической сфере Кокшетау... 692 Просмотров

16:44 Акимы в соцсетях: Амандык Баталов вернул себе корону... 900 Просмотров

10:37 Мальчика ударило током на игровой площадке в Нур-Султане... 862 Просмотров

10:21 Прогноз погоды на 13 июля: в четырёх областях ожидается... 842 Просмотров

10:04 Курс валют на 13 июня... 842 Просмотров





Опрос


«    Июль 2019    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031