16 июля 2018 г.

Мы в соц сетях:

+7 705 308 0767 +7 705 308 0767



"Қатын күрестің" қазаққа не керегі бар?

16 апрель 2018, 12:56
Әлеуметтік желіде келінді шаңыраққа терезеден кіргізу туралы бейнероликтер өріп жүр. Әрине жұрт оны таңсық көрген соң жүктеген ғой ғаламторға. Бірақ кейбір ауыл аймақтарда ол қалыпты үрдіс. Жалпақ жұртқа ерсі көрінсе де, көнеден келе жатқан ырым жоралғылар жоқ емес. Мәселен, "қатын күрес" деген бар. Ақжаулықты апалар мен жас келіндердің жағадан алысқандарын көріп, жағаңды ұстайсың. Әрине ойын. Бірақ арты отқа айналмаса игі.

Сонымен  әр нәрсеге астармен қарап, ырыммен ыңғайлайтын халықтың ұрпағы болсақ та, мәнсіз дүниелер де тұрмысымызға шырмауықтай шырмалып отырған жайы бар. Тойда гүл лақтыру, кетер аяқ айтып ішу, қалыңды ұрлау сияқты кірме жоралғылар сияқты сансыз, мағынасыз мәнсіз жоралғылардың жөні қаншалықты дұрыс.

"Қатын күрес". Ел ішінде бұл дәстүр  осылай аталады. Әрине, жаппай сипатқа ие емес. Тек соңғы жылдары ол жөнінде әсіресе, жастар  естіп-біліп жатыр. Әлеуметтік желінің құдіреті. Десе де, қоғамның бұл дәстүрге деген пікірі көп жағдайда негативті. Жұрттың дені оны жоққа шығарып жатады.

Яки, қазақта мұндай салттың жоқтығын, тіпті, ол қоғамды азғыруға жетелейді деген ой айтады. Алайда, түркітанушы Ақеділ Тойшан бұл жаңсақ пікір дейді. Қатын күрес қазақта бұрыннан бар!

"Әлеуметтік желіде гір көтеріп жатқан келіншектеріміз жүр ғой. Сол сияқты бойына бұла күші сыймай тұратын аруларымыз бар. Олар ер азамат ретінде күн сайын емес әрине, Наурызда күреске түсетін болған. Осындай күресті "қатын күрес" деп атаған" – дейді Түркі академиясының ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының кандидаты Ақеділ Тойшан.

Әрі бұл дәстүр еріккеннің ермегі емес. Соңғы жылдары ел ішінде етек ала бастаған тағы бір дәстүр, дәстүр деппіз ғой дұрысы ырым жоралғы,  жаңа түскен келінді есіктен емес, терезеден кіргізу. Үрдіс әсіресе батыс өңірде жақсы сақталған. Мұндай ырымды бір  күнде, бір шаңыраққа, екі  келінді бірдей түсіріп отырған әулеттер жасайды. Абысын тату болады деген үмітпен. 

"Менің естуім бойынша, егіздер үйленеді ғой, сол кезде біреуін есіктен, біреуін терезеден кіргізеді дейді. Енді бізде қазақта осындай бір нәрсе бар, бие кейде екі құлын табады ғой, сол кезде бір құлынды міндетті түрде біреуге беріп жіберу керек. Әйтпесе екеуі де өліп қалады дейді. Сонда келін түскен кезде, бір-ақ келін түсу керек қой негізі, кейде екеуі түсіп қалса, енді ол ырым, ол дәстүр емес" – дейді абайтанушы Омар Жәлел.

Қазақтың қай салтын алып қарамаңыз мақсатсыз емес. Десе де, дәстүр тұрмыстан түзілетінін ескерсек 70 жыл қызыл империя құрсауындағы тіршілік біраз түзетулер енгізгені анық.  

"Біз орыс отарына айналғаннан кейін, арақ ене бастады. Неге? Өйткені ішіп алған адамға жер деген жоқ, ел деген жоқ. Ар, намыс,и ұят деген қалмайды. Сондықтан орыс отаршылдығының ең ауыр құралы- ол ғасырлар бойы дәлелденген кезінде гректер скифтерді де осылай жаулап алған екен, испандықтар үндістерді осылай арақ арқылы жаулап алған, сол әдісті бізге де қолданды. Сол арақ ішкеннен кейін адам өзінің төл дәстүрін ұмытып, жаулаушы, отарлаушы ұлттың салт-дәстүрін қабылдай бастады. Сол арақтың кесірінен тойдва отырып сүйісетін болдық, туфли ұрлайтын болдық, сол араққа байланысты орыстың бүкіл ырым-жырымдары қазаққа ене бастады. Ол халықты аздырып, халық өзінің атын ұмытып қалды. Аттарын өзгерте бастады. Асқар Аликке, Зейнегүлі Зояға айналды деген сияқты бұл ұлт кәдімгідей есеңгіреп, есін жоғалта бастады» - дейді абайтанушы Омар Жәлел.

Қазаққа жат дәстүрлердің денін, әсіресе, той-томалақтардан жиі байқаймыз.

"Мысалы тойда гүл лақтыру.Біздің қазақтың салт дәстұріне жатпайды. Бірақ тойларда жиі қолданылады. Міндетті түрде болсын деп. Ол қыздар өзара жарысады ол аздай. Осы гүлді тосып алсам тұрмысқа шығып кетем деп" – дейді асаба Жасұлан Қадырбек.

Көп дәстүрдің көмескіленуі кеңестік кезеңмен шектелмейді. Қоғамдағы құндылықтар секунд сайын өзгерген заманда ұлттық дәстүрлерімізді қаз-қалпында сақтап қалу сөзсіз қиын. Осы себепті, бүгінгі таңда біраз салттың бет-бейнесі бастапқы кейпінен ажыраса.. 

"Бұрынғы ескі беташар қалай болды дегенде, қыз ұзатылғанда жасалынады. Жар жар. Енді ол жар жарды әкеліп келін түскенде орындап жатырмыз. Өйткені, заманға икемдеп алдық. Бұл енді жарасымды. Міндетті түрде ескі дәуірдегіні қалдырамыз десек, теріс болады. Ал, мысалы беташарда табақ қойып, ақша сұрап жүру ол деген ыңайсыз енді. Ол жерде келіннің достарына сәлем салғызады. Ол сұмдық қой, достарына неге салады. Өйткені, ол- ақша табудың бір құралы сияқты ұзын сонар тізімді жасап алады да біздің асабаларымыз тиын табудың жолын ойлайды. Ол ерсі" – дейді Түркі академиясының ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының кандидаты Ақеділ Тойшан.

Енді бір дәстүрлеріміз жайлы, жаңсақ пікірлерді мүдделі топтар  әдейі қалыптастырып жүр.

"Бұл жерде осындай бір мәселе. Мынау қазіргі кезде радикалды ағымдар, әсіресе дін арқылы келіп жатыр, бұларға кедергі келтіретін- ұлттық салт-дәстүрлер. Содан олар ұлттық салт-дәстүрлерді жойса, жолдағы кедергіні алып тастаса, өзлерінің мақсат-мүдделерін ешқандай шектеусіз, іркіліссіз, кедергісіз жүзеге асыру үшін, қазақтың жолдырында кесе келдең тұратын салт-дәстүрлерді тиіседі. Саналы түрде тиіседі. Мысалы беташар. Беташарды ширық деп қабылдап жүргендер бар. Шынында беташар ешқандай ширық емес, ол шын мәнінде адамгершіліктің алтын қағидалары. Келіннің келіп, иіліп сәлем беруі. Бұнда ешқандай да ширық, Аллаға серік қосудың шаңы да жоқ деп айтар едім" – дейді абайтанушы Омар Жәлел.

Десе де, бұл қазақы салт дәстүріміз жойылып барады деген сөз емес. Бұл тек ұлттық құндылықтардың өніп, өркендеуін тежеуші факторлар. Ал, оның дәріптеліп, насихатталуы мен тәлім әрі тәрбиенің  ұлықталуында ауылдағы ағайын үлкен рөл ойнап отыр.

"Кеңестік кезеңде салт дәстүрдің сақталып қалуының басты себебі ол ауылдық жерлерде салт дәстүрдің сақталуы. Яки ауыл ол дәстүріміздің бесігі. 90 жылдары тәуелсіздіктен кейін сол дәстүрлер қазақ қоғамына ене бастады" – дейді Талдау, болжау және стратегиялық бастамалар институтының сарапшысы Медет Өмірзақов.

Яки, даладағы қазақ барда,  қаладағы қазақылық та сақталмақ.

Гүлнұр Жақсылық
Просмотров материала: 989

Поделиться материалом


13:39 Інісі өзін өртемек болған ағасын құтқарған: екеуі де өлім... 631 Просмотров

13:36 Женщина-водитель, едва не сбившая детей на тротуаре в... 516 Просмотров

13:32 Подъезд многоквартирного дома обрушился в Петропавловске... 414 Просмотров

13:29 Астанадағы үш әйелдің өлімі: министр Біртанов түсініктеме... 429 Просмотров

13:24 По факту ДТП в России с гибелью казахстанец в уголовном... 410 Просмотров

13:19 Новые монохромные МФУ Xerox B1022 и Xerox B1025: доступный... 357 Просмотров

13:11 «Искусственный интеллект важен для каждой страны»... 385 Просмотров

13:05 Алик Шпекбаев: В рейтинге электронного правительства ООН... 377 Просмотров

12:40 Страны ООН согласовали текст первого в истории договора о... 399 Просмотров

12:35 В Казахстане появился новый вид пособия... 431 Просмотров

12:10 По одному зданию от каждого региона РК построят в Туркестане... 503 Просмотров

18:52 Жара до 45 градусов надвигается на Казахстан... 906 Просмотров

18:42 Медиаборды появились на дорогах столицы... 578 Просмотров

17:45 Аружан Саин: Нам сказали - денег нет! А на белку - есть...... 4 640 Просмотров

17:12 Бердібек Сапарбаев төртінші мұнай өңдеу зауытын Ақтөбеде... 622 Просмотров

17:09 В ЗКО аким собирал деньги с подчиненных на ремонт машины и... 299 Просмотров

16:52 Павлодарца обвинили в убийстве и забили до смерти... 328 Просмотров

16:13 Антидолларовая торговая война... 277 Просмотров

15:49 Қарт ана отбасымен бірге Сирияға кеткен қызын қайтара алмай... 266 Просмотров

15:40 Молния спровоцировала взрыв на АЗС в Караганде (ВИДЕО)... 2 112 Просмотров

15:28 Асанов - судьям: Вас используют для наглого рейдерства,... 316 Просмотров

15:21 Қазақстанда билер сотын жандандыру ұсынылды... 282 Просмотров

15:19 Остерегайтесь адвокатов-мошенников, им не важно выиграете... 363 Просмотров

14:41 Для Шымкента выбрана цифра на госномерах авто... 311 Просмотров

14:19 Шығыс Қазақстанда 7 жыл бойы заңсыз зейнетақы алып келген... 250 Просмотров

13:36 Шымкентте 38 полиция қызметкеріне қатысты сот отырысы... 506 Просмотров

13:25 Алматыдан ұрлап әкеткен балаларды INTERPOL Малайзиядан... 280 Просмотров

12:58 Sabre и Microsoft переосмысливают подходы к туристическому... 146 Просмотров

12:31 Ребёнок находится в реанимации после укуса каракурта... 215 Просмотров

12:24 Қатерлі ісікке шалдыққан Алима Көпейдің өмірі үшін АҚШ... 135 Просмотров

12:03 Главу отдела культуры уволят за некультурное поведение... 196 Просмотров

11:50 Полиция мотоциклдерін 79 мың теңгеге сатып алуға болады... 103 Просмотров

11:49 Отказаться от клеток-кабин в залах суда предложили в... 104 Просмотров

11:39 Ежемесячные налоговые сборы установят для трудовых мигрантов... 104 Просмотров

11:00 Көмір бағасын көтергендер миллиондап айыппұл төлейді... 134 Просмотров

10:54 Причину появления огненного факела объяснил Атырауский НПЗ... 108 Просмотров

10:47 Объемы собственного капитала БВУ РК увеличились на 4% за год... 106 Просмотров

10:36 Алматыда 15 жастағы қыз өртеніп жатқан үйден сал ауруына... 150 Просмотров

10:07 Димаштың ізімен: 7 жастағы қазақ баласы «Славян базары»... 1 302 Просмотров

09:51 Ақтөбедегі нигериялық жігіт үйіне пойызбен жіберілетін болды... 131 Просмотров





Опрос


«    Июль 2018    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031