21 апреля 2018 г.

Дежурный по стране

Заявитель ждёт звонка (сутки, двое, трое и тд), порой бывает не дожидается, после этого начинается поиск знакомого в...
Багдат Мусин, председатель Комитета по правовой статистике и специальным учетам Генеральной прокуратуры РК

Мы в соц сетях:

+7 705 308 0767 +7 705 308 0767



"Қатын күрестің" қазаққа не керегі бар?

16 апрель 2018, 12:56
Әлеуметтік желіде келінді шаңыраққа терезеден кіргізу туралы бейнероликтер өріп жүр. Әрине жұрт оны таңсық көрген соң жүктеген ғой ғаламторға. Бірақ кейбір ауыл аймақтарда ол қалыпты үрдіс. Жалпақ жұртқа ерсі көрінсе де, көнеден келе жатқан ырым жоралғылар жоқ емес. Мәселен, "қатын күрес" деген бар. Ақжаулықты апалар мен жас келіндердің жағадан алысқандарын көріп, жағаңды ұстайсың. Әрине ойын. Бірақ арты отқа айналмаса игі.

Сонымен  әр нәрсеге астармен қарап, ырыммен ыңғайлайтын халықтың ұрпағы болсақ та, мәнсіз дүниелер де тұрмысымызға шырмауықтай шырмалып отырған жайы бар. Тойда гүл лақтыру, кетер аяқ айтып ішу, қалыңды ұрлау сияқты кірме жоралғылар сияқты сансыз, мағынасыз мәнсіз жоралғылардың жөні қаншалықты дұрыс.

"Қатын күрес". Ел ішінде бұл дәстүр  осылай аталады. Әрине, жаппай сипатқа ие емес. Тек соңғы жылдары ол жөнінде әсіресе, жастар  естіп-біліп жатыр. Әлеуметтік желінің құдіреті. Десе де, қоғамның бұл дәстүрге деген пікірі көп жағдайда негативті. Жұрттың дені оны жоққа шығарып жатады.

Яки, қазақта мұндай салттың жоқтығын, тіпті, ол қоғамды азғыруға жетелейді деген ой айтады. Алайда, түркітанушы Ақеділ Тойшан бұл жаңсақ пікір дейді. Қатын күрес қазақта бұрыннан бар!

"Әлеуметтік желіде гір көтеріп жатқан келіншектеріміз жүр ғой. Сол сияқты бойына бұла күші сыймай тұратын аруларымыз бар. Олар ер азамат ретінде күн сайын емес әрине, Наурызда күреске түсетін болған. Осындай күресті "қатын күрес" деп атаған" – дейді Түркі академиясының ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының кандидаты Ақеділ Тойшан.

Әрі бұл дәстүр еріккеннің ермегі емес. Соңғы жылдары ел ішінде етек ала бастаған тағы бір дәстүр, дәстүр деппіз ғой дұрысы ырым жоралғы,  жаңа түскен келінді есіктен емес, терезеден кіргізу. Үрдіс әсіресе батыс өңірде жақсы сақталған. Мұндай ырымды бір  күнде, бір шаңыраққа, екі  келінді бірдей түсіріп отырған әулеттер жасайды. Абысын тату болады деген үмітпен. 

"Менің естуім бойынша, егіздер үйленеді ғой, сол кезде біреуін есіктен, біреуін терезеден кіргізеді дейді. Енді бізде қазақта осындай бір нәрсе бар, бие кейде екі құлын табады ғой, сол кезде бір құлынды міндетті түрде біреуге беріп жіберу керек. Әйтпесе екеуі де өліп қалады дейді. Сонда келін түскен кезде, бір-ақ келін түсу керек қой негізі, кейде екеуі түсіп қалса, енді ол ырым, ол дәстүр емес" – дейді абайтанушы Омар Жәлел.

Қазақтың қай салтын алып қарамаңыз мақсатсыз емес. Десе де, дәстүр тұрмыстан түзілетінін ескерсек 70 жыл қызыл империя құрсауындағы тіршілік біраз түзетулер енгізгені анық.  

"Біз орыс отарына айналғаннан кейін, арақ ене бастады. Неге? Өйткені ішіп алған адамға жер деген жоқ, ел деген жоқ. Ар, намыс,и ұят деген қалмайды. Сондықтан орыс отаршылдығының ең ауыр құралы- ол ғасырлар бойы дәлелденген кезінде гректер скифтерді де осылай жаулап алған екен, испандықтар үндістерді осылай арақ арқылы жаулап алған, сол әдісті бізге де қолданды. Сол арақ ішкеннен кейін адам өзінің төл дәстүрін ұмытып, жаулаушы, отарлаушы ұлттың салт-дәстүрін қабылдай бастады. Сол арақтың кесірінен тойдва отырып сүйісетін болдық, туфли ұрлайтын болдық, сол араққа байланысты орыстың бүкіл ырым-жырымдары қазаққа ене бастады. Ол халықты аздырып, халық өзінің атын ұмытып қалды. Аттарын өзгерте бастады. Асқар Аликке, Зейнегүлі Зояға айналды деген сияқты бұл ұлт кәдімгідей есеңгіреп, есін жоғалта бастады» - дейді абайтанушы Омар Жәлел.

Қазаққа жат дәстүрлердің денін, әсіресе, той-томалақтардан жиі байқаймыз.

"Мысалы тойда гүл лақтыру.Біздің қазақтың салт дәстұріне жатпайды. Бірақ тойларда жиі қолданылады. Міндетті түрде болсын деп. Ол қыздар өзара жарысады ол аздай. Осы гүлді тосып алсам тұрмысқа шығып кетем деп" – дейді асаба Жасұлан Қадырбек.

Көп дәстүрдің көмескіленуі кеңестік кезеңмен шектелмейді. Қоғамдағы құндылықтар секунд сайын өзгерген заманда ұлттық дәстүрлерімізді қаз-қалпында сақтап қалу сөзсіз қиын. Осы себепті, бүгінгі таңда біраз салттың бет-бейнесі бастапқы кейпінен ажыраса.. 

"Бұрынғы ескі беташар қалай болды дегенде, қыз ұзатылғанда жасалынады. Жар жар. Енді ол жар жарды әкеліп келін түскенде орындап жатырмыз. Өйткені, заманға икемдеп алдық. Бұл енді жарасымды. Міндетті түрде ескі дәуірдегіні қалдырамыз десек, теріс болады. Ал, мысалы беташарда табақ қойып, ақша сұрап жүру ол деген ыңайсыз енді. Ол жерде келіннің достарына сәлем салғызады. Ол сұмдық қой, достарына неге салады. Өйткені, ол- ақша табудың бір құралы сияқты ұзын сонар тізімді жасап алады да біздің асабаларымыз тиын табудың жолын ойлайды. Ол ерсі" – дейді Түркі академиясының ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының кандидаты Ақеділ Тойшан.

Енді бір дәстүрлеріміз жайлы, жаңсақ пікірлерді мүдделі топтар  әдейі қалыптастырып жүр.

"Бұл жерде осындай бір мәселе. Мынау қазіргі кезде радикалды ағымдар, әсіресе дін арқылы келіп жатыр, бұларға кедергі келтіретін- ұлттық салт-дәстүрлер. Содан олар ұлттық салт-дәстүрлерді жойса, жолдағы кедергіні алып тастаса, өзлерінің мақсат-мүдделерін ешқандай шектеусіз, іркіліссіз, кедергісіз жүзеге асыру үшін, қазақтың жолдырында кесе келдең тұратын салт-дәстүрлерді тиіседі. Саналы түрде тиіседі. Мысалы беташар. Беташарды ширық деп қабылдап жүргендер бар. Шынында беташар ешқандай ширық емес, ол шын мәнінде адамгершіліктің алтын қағидалары. Келіннің келіп, иіліп сәлем беруі. Бұнда ешқандай да ширық, Аллаға серік қосудың шаңы да жоқ деп айтар едім" – дейді абайтанушы Омар Жәлел.

Десе де, бұл қазақы салт дәстүріміз жойылып барады деген сөз емес. Бұл тек ұлттық құндылықтардың өніп, өркендеуін тежеуші факторлар. Ал, оның дәріптеліп, насихатталуы мен тәлім әрі тәрбиенің  ұлықталуында ауылдағы ағайын үлкен рөл ойнап отыр.

"Кеңестік кезеңде салт дәстүрдің сақталып қалуының басты себебі ол ауылдық жерлерде салт дәстүрдің сақталуы. Яки ауыл ол дәстүріміздің бесігі. 90 жылдары тәуелсіздіктен кейін сол дәстүрлер қазақ қоғамына ене бастады" – дейді Талдау, болжау және стратегиялық бастамалар институтының сарапшысы Медет Өмірзақов.

Яки, даладағы қазақ барда,  қаладағы қазақылық та сақталмақ.

Гүлнұр Жақсылық
Просмотров материала: 527

Поделиться материалом


19:28 Даниал Ахметов является первым акимом области, который... 35 Просмотров

13:40 Көптің көзінше сүйіскен алматылық қыздардың үстінен... 1 024 Просмотров

13:34 Оползень близ Кольсая: в Сети появилось видео... 185 Просмотров

13:00 Сын Кыдырали Болманова стал одним из самых умных школьников... 242 Просмотров

12:32 Ақтөбеде екі жігіт 3 жыл бойы жас баланы зорлап келген... 6 071 Просмотров

12:19 Полковника приняли за президента Казахстана на границе с... 306 Просмотров

11:23 В Актобе три года подростка насиловали и вымогали деньги... 197 Просмотров

11:05 Ерке Есмахан - 5 мың доллар: әншілердің тойдан табатын... 1 692 Просмотров

10:04 Қостанайда оқушы қыз сифилис жұқтырып алған... 873 Просмотров

09:34 Погода на субботу: осадки и туман, на юге возможен град... 158 Просмотров

18:24 Алматы облысында халықты алдап, ақша жымқырған имам сотталды... 1 071 Просмотров

18:16 Шымкентте 15 жасар қыз жоғалып кетті... 605 Просмотров

18:12 Майя Манеза ресми түрде Олимпиада алтынынан айрылды... 2 094 Просмотров

17:35 Мы в Генпрокуратуре должны видеть, кто удаляет штрафы -... 346 Просмотров

17:31 Арестован водитель автобуса, сбивший насмерть девушку в... 198 Просмотров

17:22 Не пугайтесь звонков с Комитета, - Багдат Мусин... 359 Просмотров

16:49 Жакып Асанов сравнил сложный язык судей с мошенничеством... 269 Просмотров

16:39 Деньги на ремонт школ выделяются, нет необходимости... 282 Просмотров

16:28 Ақтөбе облысында хиджап киетін 33 оқушы ғана қалды -... 754 Просмотров

15:35 "91" тобының фанаттары дәстүрлі өнер ХХ ғасырда қалып... 839 Просмотров

15:35 МИК РК обяжет казахстанцев проходить авторизацию для... 240 Просмотров

15:24 Мясо оказалось самым ввозимым товаром из США в Казахстан... 379 Просмотров

14:19 Сал ауруына ұшыраған дімкәс әйел үш күннен бері далада отыр... 623 Просмотров

14:02 Алты жасар баласының көзінше әйелін бауыздап өлтірген... 1 312 Просмотров

13:57 Астаналық оқушы ұстаздардың қателігінен екінші жыл... 1 728 Просмотров

13:29 "Объем работы будет нереален" - Азамат Сарсенбаев о ... 235 Просмотров

13:07 Джохар Утебеков разобрал видео смертельного наезда автобуса... 612 Просмотров

12:15 Мать выпавшей из окна МГИМО казахстанки обратилась к... 299 Просмотров

12:02 "Шешеден гөрі көше көбірек тәрбиелеген" - Танымал журналист... 4 325 Просмотров

11:54 Здание департамента юстиции оцеплено в Алматы... 275 Просмотров

11:48 Ақтауда 37 жыл бұрын жерленген марқұмның зиратына басқа... 1 730 Просмотров

11:42 "Сен кімсің?" - Әбдіжаппар Әлқожа өзін өзбек деп қауесет... 1 465 Просмотров

11:13 Стоянка перед КЦДС "Атакент" в Алматы ликвидирована и... 173 Просмотров

10:48 Жазушы Сапабек Әсіпұлы дүниеден өтті... 127 Просмотров

10:39 Новая брусчатка провалилась на улице Лермонтова в Костанае... 146 Просмотров

10:30 На деньги и имущество Алма-ТВ наложен арест... 312 Просмотров

10:14 Штраф в 24 миллиона тенге. Осужден экс-чиновник Минсельхоза... 140 Просмотров

10:01 Бала-шағасымен Сириядағы соғысқа кетіп бара жатқан 71... 1 355 Просмотров

09:47 Астанада үй салуға жер беріліп жатқан жоқ - әкімдік... 170 Просмотров

09:39 Осадки и туман сохраняются на большей части Казахстана... 169 Просмотров





Опрос


«    Апрель 2018    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30