19 марта 2019 г.

Мы в соц сетях:

+7 705 308 0767 +7 705 308 0767



Саят Ыбырай діни мәселелерге енді араласпайды

12 апрель 2018, 12:47
Техника ғылымдарының докторы, профессор Саят Ыбырай 2010 жылы «сопылар ісі» бойынша 12 жылға бас бостандығынан айрылған болатын. Міне, соңғы 8 жыл бойы зиялы қауым өкілдері мен қоғам Саят Мұратұлын бостандыққа шығару туралы билікке талап қоюмен келе жатыр. Осы талап-тілектің әсері болса керек, күні кеше профессор мерізімінен бұрын бостандыққа шықты. Матрица.kz Саят Ыбырайдың адвокаты Абзал Құспанмен хабарласып, аз-кем сұхбаттасқан еді.

– «Сопылар ісі» бойынша айыпталған Саят Ыбырайдың бостандыққа шыққаны құтты болсын. Профессордың бостандыққа шығуына құқық қорғаушы ретінде сіздің еңбегіңіз көп сіңді деп ойлаймыз...

– Рахмет. Қатты қуанып жатырмыз.

– Күні кеше ғана бір топ зиялы қауым өкілдері Саят Ыбырайды түрмеден босату туралы президентке хат жазып еді. Ағамыздың азаттыққа шығуына осы хат әсер етті ме?

– Саят Ыбырайдың бостандыққа шығуына зиялы қауым өкілдерінің ашық хаттарынан бастап, әрбір азаматтың тілекші болғаны әсер етті деп ойлаймын. Сондай-ақ, қатаң режимдегі түзеу колониясында отырғанда ағамыз өзін тәртіпті ұстап, қоғамға пайдалы жұмыстармен айналысты.

Жалпы адамды еңбекпен түзеу керек деген бұрыннан келе жатқан қағида бар. Осыған сәйкес, ағамыз түзеу мекемесінде екі монография жазып, робот құрастырды. Бір ғана Асқар Жұмаділдаев ағамыздың өзі бір емес, бірнеше рет Саят Ыбырайды бостандыққа шығару туралы батыл пікір білдірді.

Осындай қоғам өкілдерінің талап-тілегі қылмыстық атқару жүйесі мен ҰҚК басшыларын ойландырса керек. Әйтпесе, осы жылдың 15 ақпан күні Семей қалалық соты біздің өтінішімізді орындаудан бас тартқан еді. Ал бүгін Шығыс Қазақстан облыстық сотының апелляциялық алқасы Саят Ыбырайды бостандыққа шығару туралы шешім шығарды. Құдай қаласа, ағамыз бүгін бостандыққа шығады.

– Саят Ыбырайды зиялы қауым өкілдерінен бастап, қарапайым азаматтарға дейін кінәлі емес деп есептейді. Демек, алдағы уақытта аталған азаматты ақтау жұмыстарын жүргізесіздер ме?

– Мен үшін қазіргі таңда Саят Ыбырайдың аман-есен бостандыққа шығып, отбасымен қауышқаны маңызды. Ал енді ақталу мәселесін сәл демалып алғаннан кейін өзі айтады ғой деп есептеймін. Жалпы ол кісінің жоспарында соттасып, дауласу деген мүлде жоқ.

Мәселен БҰҰ адам құқықтары жөніндегі комитетке арыздану үшін екі апта бойы оның жай-жапсарын оқыдым. Алайда аға «Абзал, халықаралық ұйымдарға арыздансақ, Қазақ елінің имиджіне кері әсер етеді» деп мені тоқтатты.

Сондай-ақ, Саят Мұратұлы әлемдік деңгейдегі ғалым болғандықтан халықаралық математиктер ұйымымен байланыс орнаттық. Аталған ұйым ғалымды қолдап, хат жазамыз дегенде, оған да қарсы болды. Негізі, менің Саят Ыбырайдың ісімен айналысып жүргеніме 8 жыл болды.

Сонда бір байқағаным - ағамыз Қазақстанда робототехника институтын құрып, жұмыс жүргізгісі келеді. Сондықтан да ғалым ақталып уақыт өткізгенше, еліміздегі ғылымды дамытуға ниетті болып отыр. Егер ол ақталатын болса, халықаралық емес, еліміздің сотына арыз-талап түсіруі мүмкін. Өйткені ол түзеу мекемесінде отырғанда шетелдік ұйымдарға шағымданудан бас тартқан еді.

– Батыс мемлекеттерінің ықпалымен елімізге келген кез-келген діни ағым өкіліне шартты жаза тағайындалып, бостандыққа шығады. Ал «сопылар ісі» бойынша айыпталған топ неге ұзақ уақыт түрмеде отырды?

– Өте дұрыс мәселені көтеріп отырсың. Мәселен, шет елден келген діни ағымның артында тегеурінді сұраушысы тұр. Айталық, Иегова өкілдерінің артында Үндістан, тағы бір діни сектаның артында Ұлыбритания сынды ықпалды мемлекеттер бар. Сондай-ақ, еліміздегі уаһабилердің артында Сауд Арабиясы сияқты қаржылық мүмкіндігі зор жоқтаушысы бар.

Ал сопылық ілімнің қазақтан басқа сұраушысы жоқ. Оның үстіне, тарихқа көз жүгіртетін болсаңыз, сопылық ілімді таратушылар өмір бойы зардап шегіп келе жатқанын байқайсыз. Өйткені, сопылар уаһабилер сияқты қара күшке жүгініп, құйтырқылыққа бармайды.

– Саят Ыбырайдан бөлек «сопылар ісі» бойынша Исматулла Мақсұмның ұзақ мерізімге сотталғаны белігілі. Болашақта аталған азаматты бостандыққа шығару жұмыстары жүргізіле ме?

– Мен 8 жыл бойы Саят Ыбырайдың құқық қорғаушысы болып еңбектендім. Ал Исматулла Мақсұмның адвокаттары не істеп жатқанынан хабарым аз. Кезінде бұл азаматқа қатысты abai.kz, masa.kz сияқты сайттарда мақала жазылғанда, өз ойымды білдіріп жүрдім.

Алайда ол кісінің адвокаты «Исматулла Мақсұмның ісін бұқаралық ақпарат құралдарына шығармауларыңызды сұраймын. Іске қатысы жоқ азаматтар сұхбат бермеңіздер» деген болатын. Осыдан бастап Исматулла Мақсұмның ісіне қатысты қандай да бір пікір білдіруден тыйылдым. Сондықтан да аталған іске байланысты нақты жауап бере алмаймын.

– Жаңаөзен көтерілісіне қатысты істен бастап, әр түрлі даулардың басы-қасында өзіңіз жүрсіз. Ұлттық мәселелермен айналыспай-ақ, тып-тыныш жүре бермейсіз бе?

– Қоғам қазір қазақ және орыс тілді орта болып, екіге бөлініп алған. Қазіргі таңда орыс тілді БАҚ ақпарат кеңістігінде үлкен салмаққа ие болып отыр. Олар не жазса да, билік аяғынан тік тұрып, жауап беріп ақталып жатады. Ал қазақ тілінде жазылған мәселеге билік мән беріп, назар аударған емес.

Бірақ соңғы кездері нақты күш қазақ аудиториясына ауып бара жатқаны белгілі бола бастады. Мысалы, жер дауында қазақ қоғамы дүр сілкініп, биліктің аяғын аңдап басуына әсер етті. Сондай-ақ, ratel.kz сайтына қатысты жағдайға байланысты орыс тілді БАҚ шулап еді, оған біздің қазақ БАҚ қосылып кетті.

Алайда, онда болып жатқан оқиғалар үшін қазақ бәрі бірдей алаңға шықпайды. Себебі аталған сайттар ұлттық мәселені көтеріп, қазақтың мәселесіне бас ауыртқан емес. Жалпы мен халықтың алаңға шығып қана емес, сонымен қатар заң бойынша өз құқықтарын сауатты қорғағанын қалар едім.

Ұзын сөздің қысқасы, мен ұлттық мәселеге биліктің назар аударып, жұмыс жүргізгеніне ықпал еткім келеді. Жақсы көрейік, жек көрейік, қалай болғанда бұл билік – қазақтың билігі. Сондықтан да екіжақты ымыраласып жұмыс жүргізген әлдеқайда тиімді.

– Саят Ыбырайдың бостандыққа шығуы биліктің жұмсарып, қазаққа бет бұруы деп есептейсіз бе? Сондай-ақ Саят Ыбырайдың бостандыққа шығуы салафизм иделогиясын тежеуші күш бола ала ма?

– Менің ойымша, биліктің ұстанымы жұмсарып, қазаққа бет бұра бастады. Өйткені, соңғы кездері қазақ тілді ортаның үні, бейнелі түрде айтсақ, қаттырақ шыға бастады. Егер алдағы уақытта қазақ тілді азаматтарға билік қысым көрсете беретін болса, оның арты үлкен мәселелерге алып келеді.

Мұны билік қазіргі кезде түсіне бастады деп ойлаймын. Ал Саят Ыбырайға келетін болсақ, ол «Егер діни мәселеде қоғамға керек болмасақ, онда біз жұмысымызды тоқтатып, ғылымға кетейік» деп отыр. Нақтырақ айтсам, ол еліміздегі роботехниканы дамытып, жұмыс жүргізуге мүдделі.

Менің ойымша, бұл жұмыстар қазаққа аз қызмет емес. Ал енді діни мәселеге мемлекет тікелей өзі араласпаса, бұл кісі енді араласпайды. Егер мемлекеттің өзі шақырып, иделогия мәселесінде ақыл-кеңес сұрамаса енді ол дін мәселесіне кіріспейді.

– Жаңа сіз Саят Ыбырайдың халықаралық ұйымдарға шағымданбағанын айттыңыз ғой. Жалпы, бұдан басқа ағамыздың қандай қасиеттерін ерекше атап айтар едіңіз?

– Түрмеде отырып екі бірдей ірі ғылыми монография жазды. Сондай-ақ, өндіріске қажетті екі роботты құрастырып шығарды. Мысалы, бұған дейін құрастырылған роботтар дөңгелек арқылы құрастырылғандықтан кейбір жерден өте алмайтын.

Ал ағамыз құрастырған робат адам сияқты жүріп, кез-келген кедергіден өте алады. Бұдан бөлек, Саят Мұратұлының түрмеде отырса да ерік-жігерінің мықты болғаны таңғалдырады. Саят ағамен жолығуға барғанда түрмедегі қызметкерлер басыңнан бақайшығыңа дейін мұқият тексереді.

Тіміскі тексеруден шаршап ағаның алдына ашуланып баратын кездерім болады. Алайда, профессордың алдына ашуланып барып, үлкен күш-жігер алып шығамын. Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні, бостандықта жүрген мына біздермен салыстырғанда 8 жыл түрмеде отырған Саят ағаның рухы мықты.

– Әңгімеңізге рахмет.

Сұхбаттасқан Хамзат Рахымбекұлы
Просмотров материала: 3 458

Поделиться материалом


20:02 В мае в Алматы установят памятник Денису Тену... 135 Просмотров

19:58 Нурсултан Назарбаев остается главой Совбеза и партии Nur... 214 Просмотров

19:25 Касым-Жомарт Токаев будет временно исполнять обязанности... 450 Просмотров

19:24 Сенат төрағасы Тоқаев президент міндетін уақытша атқарады... 209 Просмотров

19:20 Нұрсұлтан Назарбаев президенттік өкілеттігін тоқтатты... 232 Просмотров

19:14 Нурсултан Назарбаев заявил о прекращении своих полномочий... 186 Просмотров

18:04 Кайрат Кожамжаров стал депутатом Сената... 168 Просмотров

17:57 Малик Мурзалин стал заместителем руководителя администрации... 170 Просмотров

17:46 Ұйғыр ауданының ауылшаруашылық көлемі 103,3 пайызды көрсетті... 141 Просмотров

17:41 Акимом Акмолинской области назначен Ермек Маржикпаев... 151 Просмотров

17:33 50 туш сайги с отпиленными рогами нашли в Карагандинской... 148 Просмотров

17:25 Жалақы жыл сайын ең кем дегенде инфляцияның деңгейінде... 239 Просмотров

17:14 Сегодня в 19:00 Нурсултан Назарбаев выступит с обращением к... 348 Просмотров

17:07 Алдағы 10 жылда «Қазпошта» бөлімшелері болмауы мүмкін -... 152 Просмотров

16:52 Фотовыставка памяти Дениса Тена пройдет в Японии... 147 Просмотров

15:31 За что арестовали главу Комитета по водным ресурсам... 134 Просмотров

13:32 Әлеуметтік көмектің мөлшері 50 500 теңгеге дейін көбейетін... 238 Просмотров

12:32 На этой неделе главное – заседание FOMC и Брекзит... 150 Просмотров

11:21 Когда многодетным очередникам начнут предоставлять квартиры... 190 Просмотров

10:47 Жанна Ильичёва: Может научимся ценить яркие крупицы... 264 Просмотров

10:13 В Алматы арестовали главврача Центральной горбольницы... 234 Просмотров

17:01 Три человека погибли и еще 10 пострадали в ДТП в... 434 Просмотров

16:44 "Бақытты отбасы" қоғамдық қорынан кімдерге көмек көрсетіледі... 352 Просмотров

15:39 Камень на месте строительства главной мечети Астаны заложил... 351 Просмотров

15:08 Нурлан Алимжанов: Мы должны думать о здоровье наших детей... 400 Просмотров

14:51 "Айқай-шудан пайда жоқ": Сапарбаев жиналыста шу шығарған... 359 Просмотров

14:36 Президент присвоил Кариму Масимову специальное звание... 360 Просмотров

14:06 Депутат триллиондап ақша алып жатқан министрлікті сынады... 377 Просмотров

13:26 Я категорически против, чтобы мы всех желающих отправляли... 587 Просмотров

12:52 Раненому при теракте в Актобе полицейскому подарили... 398 Просмотров

12:42 В Казахстане сменился Генпрокурор... 373 Просмотров

12:22 Елдің есін шығармай келесі жылы әліппені орнына алып... 835 Просмотров

12:13 Более четырех тонн рыбы собрали жители Атырау на субботнике... 326 Просмотров

11:12 Cамал Еслямова признана лучшей актрисой Азии... 312 Просмотров

10:43 Шарын шатқалында заманауи ойын сауық паркі салынбақ... 337 Просмотров

10:25 Еуропа Парламенті: Түркия Еуроодаққа кіруге дайын емес... 360 Просмотров

09:51 Авиакомпания FlyArystan начнет продажи билетов уже в марте... 194 Просмотров

09:32 Алматы облысында кәсіпкерлер көп балалы үш отбасыға үй алып... 373 Просмотров

09:17 Курс валют на 18 марта... 221 Просмотров

08:29 Игнорирование принципа меритократии ведет к системным и... 982 Просмотров





Опрос


«    Март 2019    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031