25 апреля 2018 г.

Мы в соц сетях:

+7 705 308 0767 +7 705 308 0767



ТҰНҒЫШ ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕ ҚАБЫЛДАНҒАН ЗАҢҒА 20 ЖЫЛ

12 декабрь 2017, 13:46
Қазақ парламентаризмі тарихында тұңғыш рет қазақша дайындалған құжат ретінде белгілі жалғыз ғана заң бар. Ол – 1997 жылдың 13 желтоқсанында қабылданған ұлтжанды азамат, депутат Әкім Ысқақтың «Халықтың көші-қоны туралы» заң жобасы. Әлемнің әр түкпірінде тарыдай шашырап жүрген талай қазақтың ата қонысына оралуына үлкен мүмкіндік ашып берген айрықша құжатқа биыл 20 жыл.

Аталмыш заңның қабылдануының қысқаша тарихы мынадай еді:

1997 жылы еліміздегі көші-қон саясатын дамыту үшін 23 қаңтар күні Үкімет дайындаған «Көші-қон туралы» заңның жобасы Парламентке келіп түседі. Сол кездегі Мәжіліс депутаты Әкім Ысқақ сол заң жобасына жетекші болып тағайындалады. Жобамен жете танысқан халық қалаулысы онда көптеген шикіліктердің барлығын байқайды.

Мысалы, онда Қазақстанға көшіп келген адамдарға мемлекеттік бюджеттен қаржы бөлу мәселесі қарастырылмаған. Керісінше Қазақстаннан сыртқа қоныс аударатындарға, яғни өз атажұртына көшетіндерге арнайы республикалық бюджеттен қаржылық көмек көрсету туралы бап енгізілген. Жобада бұдан да басқа шикіліктер көп болды.

Ал Үкімет әзірлеген заң жобасының бір-екі бабын өзгертуге болады, бірақ тұтастай ауыстыру мүмкін емес еді. Сондықтан депутат Әкім Ысқақ ойлана келе жұмысшы тобының жетекшілігінен бас тартып, бұл құжатқа депутаттық өкілеттілігін пайдаланып, қазақ тілінде балама заң жобасын ұсынады. Жанына атамекенге оралған қандастарды жинап, олардың қатарындағы Қайрат Бодауханұы мен Алмас Ахметбекті жұмысшы тобының мүшесі етеді.

1996 жылдың қазан айында Еңбек министрлігі мен Әлеуметтік қамсыздандыру министрліктері қосылып, жаңадан Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі құрылған-ды. Оның басшысына бұрынғы Қаржы министрінің орынбасары Н.Коржова ханым тағайындалады. Келген бетте жаңадан дайындалып жатқан Көші-қоны» туралы заңының жобасымен танысқан ол құжаттағы «Көші-қон қорын құру» туралы бапты сызып тастап, онымен қоса жұмысы енді реттеліп келе жатқан Көші-қон департаментін жойып, қатардағы басқармалардың біріне айналдырады. Тиісті қаржылар бөлінбей, ұлттық көші-қон саясаты қатты тоқырауға ұшырайды.

Қазақ тіліндегі заң жобасында Елбасы саясатын қолдайтын, көші-қон мәселесін құқықтық реттейтін, оның кері ықпалын шектейтін, адам құқығының жалпыға ортақ мүдделеріне кепілдік жасайтын баптар қарастырылды. Әйтсе де балама заң жобасына кедергілер аз болмады. «Орыс тіліндегі аудармасы болмаса түсінбейміз, қазақ тіліндегі жобаны талқылау мүмкін емес» деген сыңаржақ пікірлер де кездесті. Ол кезде заң жобасын қазақ тілінен орыс тіліне сауатты аударатын маман тапшы еді. Депутат бұл мәселені де шешеді. Заң жобасын бірнеше ғылыми-зерттеу институттары тиісті сараптамадан өткізіп, оң бағасын беріп, қорытынды жасайды. Содан талқылау басталып, Мәжіліс балама заң жобасын қарау жөнінде шешім шығарады.

Құжат 1997 жылдың 2 сәуір күні Президенттің жанындағы мемлекеттік саясат жөніндегі Ұлттық кеңесте қаралды. Кеңеске Мемлекеттік хатшы Әбіш Кекілбай жетекшілік етті. Министр Н. Коржова да, депуттат та өз дәлелдемелерін алға тартты. Өте қызу талқылау өтті. Кеңес мүшелерінің барлығы дерлік, мәселен, Ә.Кекілбай, С.Зиманов, М.Қозыбаев, Ж.Әділдин, Е.Сағадиев, Г. Бельгер, А.Гаркавец, Н.Мамыров, Н.Оразалин сынды тұлғалар балама жобаның басымдығына мән берді. Әсіресе, жоғарыдағы Кеңес мүшесі заңгер-академик Салық Зиманов 7 сәуір күні Мәжіліс төрағасына өз атынан ресми хат жолдап, онда балама жобаның артықшылығына тоқталып: «Үкімет ұсынған заң шикі әрі құқықтық мәртебесі өте төмен, заман талабына сай емес» деп атап көрсетті. Осы кезде Ә.Ысқақ қазақ тіліндегі балама жобаны «Егемен Қазақстан» және «Қазақ елі» газеттері арқылы бүкілхалықтық талқылауға да ұсынып, елден қолдау тапты. Бұл бүкіл зиялы қауымның баcын қосып, біріктірген заң жобасы болды. Депутаттар, жазушылар, ғалымдар, шеттен келген қандастар түгелге жуық атсалысты. Парламентке, депутаттың атына он мыңдай хат түсті.

1997 жылы 14 мамырда екі заң жобасы талқылауға түскенде, депутат

Ә. Ысқақ қазақ тіліндегі өз баламасын лайықты қорғап шықты. Шетелде жүрген бес миллиондай қандастар туралы қағазға қарамай тебірене сөйлегенде, тыңдап отырған біраз депутат көздеріне жас та алған екен. Осылайша тұңғыш қазақ тілінде дайындалған балама заң жобасы қабылданды. Парламент қабырғасында 11 ай қаралып, 42 отырыста қайраткерлікпен қорғалған құжатқа ел астанасы Ақмолаға көшкенде яғни 1997 жылдың 13 желтоқсанында Елбасы қол қойды. Бұл Мемлекет басшысының елорда төріндегі алғашқы қол қойған заңы болатын. Осы заңның негізінде елімізде Көші-қон және демография жөніндегі агенттік, облыстарда көші-қон басқармалары құрылды. Алыс және жақын шетелдерден елімізге 1 миллионнан аса қандастарымыз оралды. Сонымен қатар «Халықтың көші-қоны туралы» заң Тәуелсіз Қазақстан тарихындағы бүкілхалықтық талқылауға ұсынылған және ең ұзақ талқыланған заң жобасы ретінде де белгілі. Сондықтан 13 желтоқсан – тәуелсіздігіміздің де, Астана қаласының да тарихына алтын әріппен жазылған күннің бірі.

Дереккөз: abai.kz
Просмотров материала: 727

Поделиться материалом


06:33 Жерде жетім жыласа, көкте періштелер күңіренеді... 16 Просмотров

05:56 Жас математик Ақназар Қажымұрат уақытты тиімді пайдалану... 27 Просмотров

05:26 Жастарым бар жолбарыстай қайратты...... 37 Просмотров

17:47 Астанада 76 жастағы қария пәтер үшін туған ұлымен соттасып... 2 250 Просмотров

17:28 Біздің елде кез келген ұрының кем дегенде 2-3 атағы бар,... 1 050 Просмотров

16:56 60 процентов выпускников "Болашака" работают в иностранных... 249 Просмотров

16:20 "Памперспен" құдалыққа келген қойлар желіде жұлдызға... 379 Просмотров

16:08 Өгей ұлын 20 жерінен пышақтап өлтірген маңғыстаулық әйел 15... 2 959 Просмотров

15:30 Решение о лишении прав должно выноситься только в судебном... 1 120 Просмотров

14:55 13-летняя школьница родила ребёнка в Шымкенте... 359 Просмотров

14:46 Одна из руководителей Эксимбанка досрочно покинула свое... 277 Просмотров

14:03 Қазақтарды "мамбет" деп пікір қалдырған Адилям Ушурова... 4 674 Просмотров

13:23 20 минут ән айтқаны үшін 1 млн теңге алатын қазақстандық... 1 347 Просмотров

13:22 Уволенный полицейский выиграл суд против ДВД Костанайской... 310 Просмотров

13:14 Впервые неплательщик алиментов получил реальный тюремный... 380 Просмотров

13:06 "Обкуренный" чиновник, задержанный за рулем служебного... 426 Просмотров

13:00 Сағынтаев Шүкеевке: Елбасының алдында тағы да ұятқа қалмайық... 404 Просмотров

12:49 Названа единая дата выпускных в школах Казахстана... 391 Просмотров

12:43 АО "Фридом Финанс" продало акции "Банка Астаны"... 231 Просмотров

12:40 МИД Казахстана сделало заявление по терактам в Афганистане... 162 Просмотров

12:08 Сарыағашта 7-сыныпта оқитын жасөспірім қыз шекесі торсықтай... 15 470 Просмотров

11:59 «АлматыЭнергоСбыт» незаконно отключал электричество... 182 Просмотров

11:20 "Пәтерақыға ай сайын 100 мың төлеймін" - Сағадиев астаналық... 1 922 Просмотров

11:20 Мясное животноводство обеспечит работой полмиллиона... 178 Просмотров

10:58 Астана тұрғыны Айжан Байзақованы бауыздаймын деп қорқытты... 1 838 Просмотров

10:10 Смерть учителя в школе в Шымкенте: выяснились новые... 597 Просмотров

09:56 Полицей киім ауыстырып жатқан қызды видеоға түсіріп алып,... 3 165 Просмотров

09:47 Шымкентте Абайдың портреті өткен жылдан бері далада жатыр... 330 Просмотров

09:40 "Мамбет" - ұйғыр қызы қазақтардың көзін ашқан ұйғырлар дейді... 3 910 Просмотров

09:36 Почему «продвинутая» казахстанская молодежь не мечтает о... 218 Просмотров

09:24 Погода на 24 апреля: на большей части Казахстана пройдут... 170 Просмотров

09:18 Курс валют на 24 апреля... 195 Просмотров

18:31 Зачем Данияр Акишев ездил в Вашингтон... 443 Просмотров

18:08 Жетімдерді ұрып-соғып, азаптаған кім - асырап алған шешесі... 1 557 Просмотров

18:02 Сдвиг горной массы в Алматинской области: Скорость движения... 337 Просмотров

17:24 Выезд патрульного автомобиля на «встречку»... 325 Просмотров

16:52 "Елден, енеден ұят емес пе?" - Мәдина Сәдуақасова... 4 865 Просмотров

16:09 Павлодарда аудан әкімінің орынбасары мемлекеттің 537 гектар... 505 Просмотров

15:59 Жұлдыз Әбдікәрімова сахнаға шығып, өнер көрсетіп жүрген... 1 243 Просмотров

15:45 Сколько потратили на покупку импортных автомобилей... 1 708 Просмотров





Опрос


«    Апрель 2018    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30