Мы в соц сетях:

  • Matritca.kz в Facebook
  • Matritca.kz в Вконтакте
  • Matritca.kz в Twitter


ҒАЛЫМДАР ҚАЗАҚ ӘЛІПБИІНДЕ КЕЙБІР ӘРІПТЕРДІҢ НЕГЕ ЖОҚ ЕКЕНІН ТҮСІНДІРДІ

12 октябрь 2017, 15:40
ҒАЛЫМДАР ҚАЗАҚ ӘЛІПБИІНДЕ КЕЙБІР ӘРІПТЕРДІҢ НЕГЕ ЖОҚ ЕКЕНІН ТҮСІНДІРДІ Ғалымдар латын қарпіндегі қазақ әліпбиінде кириллицадағы кейбір әріптердің неге жоқ екенін түсіндірді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан тілшісі.

"Жазу реформасын қолға алғандағы мақсатымыз орыс тілінен енген кірме таңбаларды қазақша таратып жазу болатын. "Я" дегеніңіз қазақтың екі дыбысының тіркесі. Ал енді " ю" дегеніңіз қазақтың үш дыбысының тіркесі. Сондықтан алдағы уақытта әдістеме, оқулық арқылы түсіндіре отырып, осылай таратып жазатын боламыз. Сонда қазақ тілінің буын құрамы бұзылмайды. Үндесім әуезі, морфем құрамы бұзылмайды. Тағы сондай үлкен жетістіктерге жетеміз. Қазіргі кирилл негізіндегі көп сөдерімізі тілдің үндесім әуезін бұзып отыр", — дейді профессор Әлімхан Жүнісбек.

Оның айтуынша, осылайша тілімізге еніп кеткен орыс тілінің емле-ережесінен арылу мақсаты тұр.

"Орыс тіліне деген қарсылық емес бұл, мәселе төркіні бөлек орыс тілінің емле-ережесі мен әліпбиін төркіні бөлек қазақ тіліне алдық та кіргізіп жібердік. Керек десеңіз, кейінгі жастардың тілі де өзгеріп бара жатыр. Өйткені емле-ереже қазақи емес. Одан ешқандай қиындық болмайды. Керісінше біз қазақ сөзінің жазылым үлгісін өзінің айтылымына шақтап келтіретін боламыз", — дейді ол.

"Осы уақытқа дейін төл дыбыстарымыздың басы ашылған жоқ па деп ойлап қалуларыңыз мүмкін. Ашылған жоқ. Кез келген қазақтан "қазақ тілінде қанша дыбыс бар?" деп сұрасаңыз, 42 дейді. Әрине, оған ешкім кінәлі емес. Өйткені, мектептен бастап жоғары оқу орнына дейін күнде 42 таңба деп үйретіп жатса, олардың басқаша ойлауы, айтуы, жауап беруі мүмкін емес. Шындығында қазақ тілінде бар болғаны 28 дыбыс бар. Біз осы 28 дыбысқа латын әліпбиінің таңбаларын баптап, қабылдап алуымыз керек деген мақсат алдымызда барлық уақытта тұрды", — дейді ғалым.

Жаңа әліпбиді әзірлеген жұмыс тобы мүшелерінің бірі Ербол Тілешовтің айтуынша, таңба мен дыбысты айыра білу керек.

"Біздің үлкен қателігіміз 42 дыбыс бар деп жүрдік. Әңгіме содан туып тұр. "Ю" мен "я" –ны көптеген азамат дыбыс деп қабылдайды. Таңба бар, дыбыс деген бар, осыны біз айыра білуіміз керек. Орыстардың өзінде де бекітілген латын әліпбиі бар. Жұмыс әліпбиінің бекітілгеніне он жылдан асып кетті. Онда да "ю" мен "я" жоқ", — дейді Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығының директоры.

"Францияда Ницца деген қала бар, мысалы, орысша солай айтады. Француздарда "ц" деген әріп жоқ, дұрысы Нисса. Ағылшын тілінде цирк деген сөз жоқ, сирк деп айтады."Ц" орыстардың әрпі. Біз түп төркіні бөлек тілдің емле-ережесіне дағдыланып келдік", — дейді ол.

Айта кетсек, жұмыс тобы бірер күн бұрын мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевқа латын графикасындағы қазақ әліпбиінің жаңа жобасын ұсынған болатын. Бұл әліпбиде 32 әріп бар, диграфтар алынып тасталып, 9 әріп апострофпен жазылған.
Просмотров: (437), комментариев:(0)

Поделиться материалом


13:41 Будущее уже наступило, или о новой искренности... 159 Просмотров 0 Комментариев

12:24 В 30 лет он проснется и поймет, что на руках у него уже... 753 Просмотров 0 Комментариев

22:18 Нурсултан Назарбаев обратился к народу Казахстана... 1 796 Просмотров 0 Комментариев

22:02 Умирзак Шукеев назначен заместителем премьер-министра... 999 Просмотров 0 Комментариев

18:55 Махаббат Бигелдиев – жылдың үздік әкімі!... 633 Просмотров 0 Комментариев

18:45 Аким Алматинской области вручил государственные награды... 601 Просмотров 0 Комментариев

18:32 Русскоязычному населению Татарстана тяжело учить татарский... 1 256 Просмотров 0 Комментариев

18:15 Ко Дню Независимости 50 кызылординцев получили госнаграды... 1 224 Просмотров 0 Комментариев

18:10 На АНПЗ начаты пусковые работы на Комплексе глубокой... 439 Просмотров 0 Комментариев

17:19 Трансформация "САМРУК-КАЗЫНА": горизонты пятилетнего... 540 Просмотров 0 Комментариев

17:16 Останется только Halyk Bank. Судьба бренда Qazkom не решена... 818 Просмотров 0 Комментариев

17:05 Нұрсұлтан Назарбаев барша қазақстандықтарды Тәуелсіздік... 428 Просмотров 0 Комментариев

16:16 Аскар Жумагалиев открыл первый цифровой офис Казпочты... 408 Просмотров 0 Комментариев

16:16 В "АрселорМиттал Темиртау" заявили об отзыве заявлений на... 440 Просмотров 0 Комментариев

15:42 Погибшие в авиакатастрофе врачи посмертно награждены... 392 Просмотров 0 Комментариев

15:29 Замакима Усть-Каменогорска проверяют по делу о... 411 Просмотров 0 Комментариев

15:19 Болат Жамишев возглавил Федерацию конькобежцев... 376 Просмотров 0 Комментариев

15:10 Это моя первая награда: Асель Садвакасова получила орден... 357 Просмотров 0 Комментариев

14:53 Горящий газовый баллон вынес на руках пожарный Ыскак Жандос... 314 Просмотров 0 Комментариев

14:42 Перспективы развития волонтерского движения в Казахстане... 153 Просмотров 0 Комментариев

14:27 Автопарк службы скорой помощи Алматинской области... 169 Просмотров 0 Комментариев

13:28 Приговорённый к смертной казни в Китае казахстанец вернулся... 180 Просмотров 0 Комментариев

13:19 Жакып Асанов объяснил определение суда о приостановлении... 628 Просмотров 0 Комментариев

12:18 Казахстан поставил в Китай первую партию племенных лошадей... 173 Просмотров 0 Комментариев

11:59 Юристы заявили о готовности безвозмездно оказать помощь... 641 Просмотров 0 Комментариев

11:42 Наши достижения стали возможны благодаря усилиям... 192 Просмотров 0 Комментариев

11:17 ӨЗІНЕ ҚОЛ ЖҰМСАМАҚ БОЛҒАН ҚЫЗДЫҢ ҚАЛТАСЫНАН ЕЛБАСЫҒА... 435 Просмотров 0 Комментариев

10:44 Акимат признал факт нападения на детсад в ВКО, "БИПЭК АВТО"... 337 Просмотров 0 Комментариев

10:06 Глава государства наградил Ахметжана Есимова... 360 Просмотров 0 Комментариев

09:55 Погода без осадков ожидает сегодня казахстанцев... 203 Просмотров 0 Комментариев

09:52 Премия в размере оклада и "прокурорская гарантия". Шахтеры... 469 Просмотров 0 Комментариев

21:23 Суд обязал горняков в Шахтинске приостановить забастовку и... 353 Просмотров 0 Комментариев

19:03 Президент переименовал район в Акмолинской области... 438 Просмотров 0 Комментариев

18:57 Руководителя ОО "Шахтерская семья" доставили в УВД... 597 Просмотров 0 Комментариев

18:53 Порядка 100 человек поднялись на поверхность -... 307 Просмотров 0 Комментариев

18:19 О росте педофилии в Казахстане заявила Загипа Балиева... 273 Просмотров 0 Комментариев

17:56 Повышение пенсионного возраста касается не всех... 660 Просмотров 0 Комментариев

17:38 "ТЕК ҚАЗАҚТАР АРАҚ ІШКЕННЕН КЕЙІН БАТА БЕРЕДІ"... 348 Просмотров 0 Комментариев

17:19 Видеозапись избиения подозреваемого при задержании... 449 Просмотров 0 Комментариев

17:04 Номер очереди в детсад может и увеличиваться, - Сагадиев... 305 Просмотров 0 Комментариев








Опрос


«    Декабрь 2017    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031